9 giai đoạn kỳ dị nhất trong 4,5 tỷ năm lịch sử Trái Đất

Trái Đất của chúng ta đã tồn tại khoảng 4,5 tỷ năm - một khoảng thời gian dài đến mức khó có thể hình dung trọn vẹn. Trong suốt hành trình đó, hành tinh xanh của chúng ta từng trải qua nhiều giai đoạn quen thuộc như kỷ Jura với hàng loạt loài khủng long nổi tiếng, nhưng cũng có không ít thời kỳ kỳ dị đến mức khó tin. Dưới đây là 9 giai đoạn kỳ lạ nhất trong lịch sử Trái Đất.

Kỷ nguyên Địa ngục Hadean (Khoảng 4 tỷ năm trước)

Hadean là giai đoạn đầu tiên trong lịch sử Trái Đất, kéo dài từ khi hành tinh hình thành cho đến khoảng 4 tỷ năm trước. Đúng như cái tên đáng sợ của nó, đây không phải là một môi trường dễ chịu để tồn tại, dù khi đó gần như chưa có sự sống nào có thể bám trụ.

Trái Đất thời Hadean có bề ngoài giống sao Kim hay sao Thủy hơn, với núi lửa phun trào dữ dội, các mảng kiến tạo liên tục dịch chuyển, những vùng biển xuất hiện rồi biến mất khắp nơi. Tệ hơn cả là những trận va chạm thiên thạch khổng lồ lặp đi lặp lại, trong đó có một vụ va chạm mạnh đến mức đã hất văng một phần của hành tinh ra ngoài không gian, tạo thành Mặt Trăng.

Thảm họa Oxy (Khoảng 2,5 tỷ năm trước)

Khoảng 1,5 tỷ năm sau thời Hadean, Trái Đất đã bình ổn hơn nhiều. Núi lửa vẫn hoạt động nhưng các đại dương vĩnh viễn đã hình thành, tràn ngập các sinh vật đơn bào.

Sau đó, một loại vi khuẩn lam học được cách quang hợp, sinh ra oxy tràn ngập đại dương và bầu khí quyển. Đó là tin vui cho loài người sau này, nhưng lại là thảm họa toàn cầu vào thời điểm đó, bởi phần lớn sinh vật lúc bấy giờ không cần đến oxy, thậm chí oxy còn là chất độc với chúng.

Sự kiện này, được gọi là Đại Oxy hóa hay "Thảm họa Oxy" vì nó càn quét và xóa sổ một lượng lớn các sinh vật cổ đại vốn không cần đến dưỡng khí.

Kỷ nguyên Chất nhờn nhàm chán (1,8 tỷ - 800 triệu năm trước)

Sau thảm họa oxy, Trái Đất bước vào giai đoạn tĩnh lặng kéo dài từ 1,8 tỷ đến 800 triệu năm trước, được giới khoa học gọi vui là "Tỷ năm nhàm chán".

Không phải mọi thứ hoàn toàn ngừng lại - các mảng kiến tạo vẫn dịch chuyển, thỉnh thoảng vẫn có núi lửa phun trào, một số loài vi khuẩn mới vẫn xuất hiện - nhưng so với các giai đoạn trước và sau đó, đây là thời kỳ tẻ nhạt đến khó tin.

Các lục địa ổn định, sự đa dạng hóa sự sống chậm lại, không có thảm họa lớn nào xảy ra. Mọi thứ yên ắng đến mức vi khuẩn trong đại dương phát triển thành những lớp màng sinh học khổng lồ phủ kín biển và đất liền, khiến thời kỳ này còn được gọi bằng cái tên khác: "Kỷ nguyên của chất nhầy".

Trái Đất "hóa đá tuyết" (720 - 635 triệu năm trước)

Sau giai đoạn ấm áp và nhầy nhụa đó, Trái Đất bất ngờ trở nên lạnh giá đến mức toàn bộ hành tinh gần như biến thành một quả cầu tuyết khổng lồ.

Thời kỳ Cryogenian kéo dài từ 720 - 635 triệu năm trước, khi khí hậu Trái Đất lạnh đi nghiêm trọng, gây ra ít nhất hai đợt băng hà bao trùm toàn cầu.

Giới khoa học hiện vẫn tranh luận liệu toàn bộ Trái Đất khi đó có bị đóng băng hoàn toàn hay một số vùng biển gần Xích đạo vẫn không có băng, nhưng dù theo cách nào, phần lớn hành tinh khi đó cũng đã biến thành một khối băng khổng lồ.

Kỷ nguyên Nấm với những sinh vật khổng lồ bí ẩn

Đợt băng hà khắc nghiệt đó không giết chết hết sự sống trên Trái Đất. Khi thời tiết dần ấm lên, sinh vật sống lần đầu tiên xuất hiện trên đất liền, nhưng khung cảnh khi đó trông chẳng khác nào một hành tinh xa lạ.

Phần lớn sự sống trên cạn khi ấy chỉ là những loài thực vật nhỏ bé, nguyên thủy, cùng một số sinh vật sống gần vùng ven biển. Thế nhưng, cũng xuất hiện những "thân cây" bí ẩn mang tên prototaxites, cao tới gần 8m và rộng khoảng 1m, không cành không lá.

Theo giả thuyết được chấp nhận rộng rãi nhất hiện nay, prototaxites là một loại nấm khổng lồ, khiến giai đoạn này được ví như "thời đại của nấm". Tuy nhiên, hình dạng kỳ lạ của chúng khiến giới khoa học vẫn chưa thể thống nhất liệu đây thực sự là nấm hay một dạng sinh vật nào khác đã tuyệt chủng.

Sự bùng nổ kỷ Cambri (550 triệu năm trước)

Nếu như bánh xe tiến hóa gần như đứng yên trong "Tỷ năm nhàm chán", thì khoảng 550 triệu năm trước, quá trình tiến hóa bất ngờ bứt tốc mạnh mẽ.

Kết quả là "Đại bùng nổ kỷ Cambri" - giai đoạn sự sống trên Trái Đất đa dạng hóa. Các loài mới xuất hiện gần như mỗi ngày, loài sau kỳ dị hơn loài trước, trong đó có những sinh vật kỳ lạ đến mức giới khoa học vẫn chưa thể xác định chính xác chúng thuộc nhóm nào.

Cuộc Đại tuyệt chủng (250 triệu năm trước)

Đại bùng nổ kỷ Cambri đã sản sinh ra vô số loài mới, nhưng phần lớn trong số đó đã biến mất trong sự kiện "Đại tuyệt chủng lớn" (Great Dying) khoảng 250 triệu năm trước.

Gần như mọi điều tồi tệ có thể xảy ra với Trái Đất đều xảy ra cùng lúc: các đợt phun trào núi lửa dữ dội ở khu vực Siberia ngày nay phả ra những đám mây khí độc khổng lồ, che khuất ánh mặt trời và khiến sự sống ngạt thở; mưa axit biến đại dương thành môi trường độc hại; khí hậu nóng lên đột ngột; oxy biến mất.

Ước tính 90-95% sự sống trên Trái Đất đã bị xóa sổ trong sự kiện tuyệt chủng tồi tệ nhất lịch sử hành tinh. Mọi sinh vật đang sống ngày nay đều là hậu duệ của 5% may mắn sống sót đó.

Trận mưa kéo dài suốt 2 triệu năm (240 triệu năm trước)

Sự sống nhanh chóng hồi phục sau "Đại tuyệt chủng lớn", và khoảng 240 triệu năm trước, những loài khủng long nguyên thủy đã trở lại thống trị mặt đất. Nhưng rồi trời bắt đầu đổ mưa - và không ngớt suốt 2 triệu năm liền.

Sự kiện mưa Pluvial Carnian là một bước ngoặt lớn về khí hậu, khiến lượng mưa trên toàn hành tinh tăng vọt gần như mỗi ngày trong suốt khoảng thời gian đó. Nghe có vẻ cực kỳ khó chịu, nhưng thực chất đây lại là điều may mắn cho các loài vật thời bấy giờ, bởi những cơn mưa đã tạo ra các vùng đầm lầy rộng lớn, góp phần giúp loài khủng long vươn lên thống trị thế giới.

Hiện tại - có lẽ cũng là một giai đoạn kỳ lạ không kém

Đúng vậy, ngay lúc này cũng có thể được xem là một trong những thời kỳ kỳ lạ nhất lịch sử Trái Đất.

Với chúng ta, đó chỉ là một ngày bình thường, nhưng nếu nhìn từ góc độ của mọi sinh vật từng tồn tại trong quá khứ của hành tinh, đây lại là một cảnh tượng vô cùng kỳ quái: có một loài vượn không lông chạy khắp nơi, đào bới mặt đất để xây nhà cửa, đường sá, tàu thuyền, ô tô và máy tính.

Chúng không có cánh nhưng vẫn có thể bay nhờ những cỗ máy do chính mình chế tạo. Chúng thậm chí còn rời Trái Đất để đặt chân lên Mặt Trăng. Thế nhưng, ngành công nghiệp và các phương tiện của loài vượn này cũng đang tác động đến hành tinh theo những cách mà chưa loài vật nào từng làm được, thậm chí có thể xóa sổ toàn bộ sự sống trên Trái Đất, kể cả chính chúng, nếu muốn.

So với một lớp chất nhầy bao phủ hành tinh hay hàng triệu năm mưa không ngớt, thời kỳ hiện tại cũng kỳ lạ chẳng kém.