Khoa học xã hội và nhân văn là nguồn lực nội sinh của quốc gia

Đó là đánh giá chung tại Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Khoa học Xã hội và Nhân văn: Tri thức, bản sắc và nguồn lực phát triển đất nước”, diễn ra ngày 26/3.

Tiếp cận từ triết học về giá trị, nghiên cứu của PGS.TS Võ Văn Thắng - nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học An Giang, cho thấy tri thức khoa học xã hội và nhân văn vận hành như một “hệ điều hành” của xã hội, ở đó các giá trị văn hóa, đạo đức và tư duy phản biện được chuyển hóa thành năng lực hành động và sức mạnh nội sinh của quốc gia. Đây chính là cơ chế “chuyển hồi” từ tri thức sang động lực phát triển.

"Nhật Bản, Hàn Quốc hay một số nước khác, khi uy tín đất nước tăng lên thì từ đó tạo nên sức hấp dẫn đối với đối tác hợp tác đầu tư. Tôi gọi đây là “sức mạnh mềm” của quốc gia. Sức mạnh này không phải là một dạng quyền lực cưỡng bức, nhưng bền vững. Yếu tố kinh tế thì không thể thiếu, nhưng khi cộng với giá trị và con người trong xã hội đó, thì chúng tôi gọi là đó là cơ chế chuyển hồi", PGS.TS Võ Văn Thắng nhận định.

PGS.TS. Trần Thị Mai - Khoa Lịch sử và Quan hệ quốc tế, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM, chỉ ra sự xuất hiện của lịch sử số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo đã mở rộng năng lực phân tích, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chuẩn mực học thuật và tính xác thực.

“Tác động rất tích cực mà chuyển đổi số đang mang lại, đó là dịch chuyển cách tiếp cận, cách đào tạo, nghiên cứu, phổ biến, từ mô hình biên niên, mô hình khép kín sang mô hình hội nhập mang tính toàn cầu, xuyên quốc gia. Phải đổi mới khoa học lịch sử theo định hướng là khoa học khách quan, trung thực. Thứ hai là phải mở rộng, phải liên ngành và phải hội nhập. Thứ ba là phải kết hợp được giữa truyền thống với hiện đại", PGS.TS. Trần Thị Mai nêu ý kiến.

Ở hướng tiếp cận về năng lực truyền thông, TS. Triệu Thanh Lê - Khoa Báo chí và Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM cho thấy khoa học xã hội và nhân văn không chỉ nghiên cứu xã hội mà còn trực tiếp tham gia “điều tiết” không gian thông tin: "Bên cạnh việc giảng dạy, chúng tôi cũng thử sức với các hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Chúng tôi phối hợp với Trường Đại học Công nghệ thông tin để làm các game tương tác, nhận biết tin tức thật - giả. Hai năm vừa rồi, chúng tôi duy trì mô hình “Lab kiểm chứng thông tin”, để sinh viên báo chí có thể học, thực hành khả năng nhận biết, đánh giá của các bạn. Kết quả đó sẽ được công bố trên web, Instagram, TikTok…Đó là một cách để sinh viên có môi trường học thực tế và kết quả đó được phục vụ cho cộng đồng".

Khoa học xã hội và nhân văn còn thể hiện rõ vai trò liên ngành và khả năng chuyển hóa tri thức vào thực tiễn trong nhiều lĩnh vực trọng yếu. PGS.TS.BS. Phạm Anh Vũ Thụy - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Sức khỏe, Đại học Quốc gia TPHCM khẳng định, khoa học xã hội và nhân văn như nền tảng không thể thiếu để xây dựng hệ thống y tế lấy con người làm trung tâm.

“Một yêu cầu đang đặt ra là đào tạo và thực hành y khoa không thể chỉ tập trung vào kỹ thuật, mà còn phải tích hợp các năng lực nhân văn, đạo đức và xã hội. Khoa học xã hội và nhân văn góp phần thiết lập khung phân bổ nguồn lực công bằng, bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương, củng cố niềm tin của xã hội. Góp phần trong việc chuyển dịch sang mô hình dịch vụ y tế tích hợp và lấy con người làm trung tâm theo khung của Tổ chức Y tế thế giới. Góp phần trong việc thay đổi từ đào tạo thuần túy kỹ thuật sang phát triển năng lực đa chiều, liên quan đến đạo đức nghề nghiệp, giao tiếp, hiểu biết văn hóa và thích ứng công nghệ. Cuối cùng, khoa học xã hội và nhân văn góp phần trong việc xác định sức khỏe tinh thần và điều kiện hành nghề của nhân viên y tế", PGS.TS.BS. Phạm Anh Vũ Thụy cho biết thêm.

Các đại biểu đã thống nhất và nhấn mạnh trong bối cảnh chuyển đổi mô hình phát triển dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo, khoa học xã hội và nhân văn không chỉ giữ vai trò hỗ trợ mà thực chất là nền tảng định hướng cho toàn bộ tiến trình phát triển.

GS.TS. Võ Văn Sen, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TPHCM, gợi mở 4 định hướng lớn: “Đẩy mạnh liên ngành và tích hợp khoa học xã hội và nhân văn vào các lĩnh vực khoa học – công nghệ, nhằm bảo đảm tính nhân văn và định hướng giá trị trong phát triển. Đổi mới phương pháp luận theo hướng hiện đại và số hóa, nhưng đồng thời phải giữ vững chuẩn mực học thuật và chiều sâu khoa học. Tăng cường vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong hoạch định chính sách công, đặc biệt trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, truyền thông và phát triển con người. Xây dựng khoa học xã hội và nhân văn như một nguồn lực nội sinh, góp phần trực tiếp vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của quốc gia.”

Hội thảo góp phần làm rõ vai trò của khoa học xã hội và nhân văn như một trụ cột tri thức, một nguồn lực phát triển quan trọng của xã hội. Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu cao về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, khoa học xã hội và nhân văn cần tiếp tục khẳng định vị thế của mình không chỉ ở phương diện học thuật, mà còn ở năng lực dẫn dắt, định hướng và kiến tạo giá trị cho sự phát triển bền vững.