Tin tứcTrên mạng xã hội Trung Quốc, cụm từ "phim ngắn Hồng Quả làm giảm IQ" (红果短剧降智) đang trở thành một chủ đề thảo luận sôi nổi. Đây không phải một chẩn đoán y khoa, mà là lời tự trào phúng, đồng thời là tiếng chuông cảnh báo từ chính những người đang vướng vào "vòng lặp gây nghiện" của nền tảng này.
Theo số liệu thống kê không chính thức được nhiều tài khoản mạng xã hội dẫn lại, Hồng Quả hiện thu hút tới 168 triệu người dùng hoạt động mỗi ngày. Đáng chú ý, mỗi người dùng dành trung bình 125 phút chỉ để lướt xem các tập phim ngắn dạng dọc.
Con số khổng lồ này khiến nhiều người ví von nền tảng này như "dưa muối điện tử" (món ăn kèm rẻ tiền nhưng đưa cơm) - rẻ, nhanh, dễ tiêu thụ nhưng một khi đã thử sẽ rất khó dừng lại.
"Giảm IQ" thực chất là sự bào mòn lòng kiên nhẫn
Theo các bình luận phổ biến, "giảm IQ" ở đây không đồng nghĩa với việc chỉ số thông minh (IQ) bị tụt giảm về mặt sinh học. Thứ thực sự bị bào mòn chính là khoảng thời gian chú ý (attention span) và sự kiên nhẫn dành cho những tư duy sâu sắc.
Phim ngắn dọc được thiết kế tinh vi để liên tục nhồi nhét những "cú twist" (đảo chiều cốt truyện) chỉ sau vài chục giây, tạo ra một vòng lặp dopamine kích thích sự thỏa mãn tức thời.
Khi não bộ đã quen với nhịp độ dồn dập này, việc quay trở lại tiếp nhận những nội dung dài, đòi hỏi sự chiêm nghiệm và nhẫn nại sẽ trở nên khó khăn, dễ khiến người xem cảm thấy mất tập trung và nhanh chóng mệt mỏi.
"Tắt não" để trốn chạy áp lực
Dù liên tục phàn nàn về cốt truyện vô lý, nhiều cư dân mạng vẫn thẳng thắn thừa nhận: sau một ngày làm việc kiệt sức, họ chỉ muốn "tạm cất não sang một bên". Họ tìm đến những bộ phim có tính chất "hả hê", "trả thù" hoặc "lên mặt" để giải tỏa cảm xúc mà không cần tốn một chút calo nào cho việc tư duy.
Từ góc nhìn này, hội chứng "giảm IQ" tự xưng giống như một cơ chế phòng vệ tâm lý, một phương thức giải trí "miễn phí" nhằm chống lại áp lực cuộc sống của giới trẻ, hơn là một hậu quả không mong muốn.
Dẫu vậy, việc ý thức được nội dung kém chất lượng nhưng vẫn không thể ngừng xem đã minh chứng cho sức hút đáng sợ của thuật toán phân phối trên nền tảng.
Vì sao nội dung bị chê "xem thường trí tuệ"?
Sự bùng nổ của từ khóa "giảm IQ" chủ yếu bắt nguồn từ chất lượng nội dung đang dần bão hòa của nền tảng.
Cốt truyện rập khuôn, logic lỏng lẻo
Các tình tiết thường xuyên thoát ly thực tế một cách phi lý, chẳng hạn như "tổng tài trăm tỷ bỏ bê tập đoàn chỉ để yêu đương", "nhân vật phản diện tự hạ thấp trí thông minh để làm nền cho nam/nữ chính", hay những thiết lập điên rồ như "một thai sinh 99 đứa con".
Xung đột truyện thường được tạo ra một cách khiên cưỡng thông qua những hiểu lầm ngớ ngẩn. Hệ quả là khán giả chỉ cần xem mở đầu đã đoán ngay được hồi kết.
Dây chuyền sản xuất AI "vô hồn"
Để tối ưu hóa chi phí và tăng tốc độ sản xuất, nhiều bộ phim hiện nay được tạo ra hàng loạt bằng công nghệ AI. Người dùng than phiền rằng trang chủ của họ tràn ngập những nhân vật có ngoại hình, giọng lồng tiếng, thậm chí là biểu cảm đúc ra từ một khuôn.
Những lỗi kỹ thuật như sai lệch khẩu hình hay biểu cảm cứng đơ càng tạo ra "hiệu ứng thung lũng kỳ lạ" (uncanny valley) khiến người xem rùng mình.
Hội chứng "trống rỗng" sau khi xem
Sau nhiều giờ đồng hồ chìm đắm, thứ đọng lại trong tâm trí khán giả chỉ là một màn sương mù. Không có câu thoại nào đáng nhớ, không có thông điệp nào đọng lại, chỉ còn cảm giác trống rỗng và hối hận vì đã lãng phí thời gian vô nghĩa. Không ít người dùng đã gọi phim ngắn dọc là "thuốc phiện điện tử" thế hệ mới.
Một hiện trạng đáng suy ngẫm
Cần khẳng định lại, những nhận định trên đang dừng ở mức độ trải nghiệm cá nhân và bình luận mạng xã hội, chưa phải là các kết luận khoa học chính thức.
Tuy nhiên, điều đáng lưu tâm nhất chính là sự đồng thuận từ phía người dùng. Việc hàng triệu người vừa xem, vừa chê, vừa thừa nhận mình bị nghiện cho thấy một lỗ hổng lớn trong thói quen tiêu thụ nội dung số.
Tìm kiếm sự thư giãn qua các nội dung giải trí đơn thuần không có gì sai, nhưng khi 125 phút/ngày (tương đương 2 tiếng đồng hồ) bị "đốt" vào những video ngắn rập khuôn, đó là một con số đáng báo động.
"Giảm IQ" có lẽ chỉ là cách nói đùa của một thế hệ đang tự ý thức được việc mất dần khả năng tập trung. Nhưng khi có tới 168 triệu người cùng sẵn sàng "tắt não" mỗi ngày, đây không còn là câu chuyện riêng của một nền tảng, mà là bài toán chung về sức khỏe tâm thần trong kỷ nguyên số.
