Liên hoan phim khoa học 2026 diễn ra với chủ đề "Trí tuệ nhân tạo AI". Tại Việt Nam, sự kiện sẽ kéo dài cho đến ngày 20/12/2026.
Trong thời đại AI, học sinh có thể nhanh chóng tìm lời giải cho một bài toán, tạo bài thuyết trình hoặc tóm tắt một tài liệu. Tuy nhiên, tốc độ tạo ra câu trả lời không đồng nghĩa với khả năng hiểu và vận dụng kiến thức.
Phim Đức "Tôi có thể... với AI hay không?: Tôi có thể biết mọi thứ với AI hay không, hay nó chỉ giúp tôi giả vờ biết?" đặt vấn đề này qua một thử nghiệm của Eric Mayer.
Anh sử dụng ChatGPT để chuẩn bị bài thuyết trình về tính công bằng và độ chính xác của AI, dù chưa hiểu sâu chủ đề. Khi trình bày trước sinh viên ngành khoa học máy tính, anh phải đối diện với những câu hỏi chuyên môn.
Liên hoan phim khoa học: Biết câu trả lời chưa có nghĩa là thực sự hiểu
Tình huống trong phim gợi ra một vấn đề thiết thực với học sinh: nếu có thể dùng AI để hoàn thành bài tập, làm thế nào để biết mình đã thực sự học được điều gì? Một câu trả lời trôi chảy có thể tạo cảm giác thuyết phục, nhưng vẫn chứa thông tin sai hoặc những nội dung người sử dụng chưa hiểu rõ.
Vì vậy, điều quan trọng không phải là tránh hoàn toàn AI, mà là biết đặt câu hỏi, tìm nguồn kiểm chứng và tự giải thích kiến thức bằng cách hiểu của mình. AI có thể hỗ trợ quá trình học, nhưng người học vẫn cần chủ động suy nghĩ và chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình.
Một năng lực khác của AI được khám phá trong "Tôi có thể... với AI hay không?: AI nhận biết cảm xúc của bạn như thế nào?". Tác phẩm tìm hiểu cách công nghệ phân tích biểu cảm khuôn mặt và giọng nói để dự đoán cảm xúc.
Qua các thử nghiệm, phim cho thấy kết quả nhận diện không phải lúc nào cũng giống nhau. Khả năng dự đoán phụ thuộc vào dữ liệu, điều kiện thử nghiệm và cách biểu hiện cảm xúc. AI có thể nhận diện một số mẫu tín hiệu, nhưng điều đó không có nghĩa công nghệ thực sự trải nghiệm cảm xúc như con người.
Liên hoan phim khoa học: AI không thể thay con người thấu hiểu
Đối với học sinh, đây là lời nhắc về giới hạn của những kết luận dựa trên công nghệ. Một biểu cảm chưa chắc phản ánh đầy đủ tâm trạng; một đoạn ghi âm chưa thể kể hết câu chuyện phía sau lời nói. Khi tương tác trên môi trường số, các em cần tránh vội vàng phán đoán người khác chỉ từ những dấu hiệu bề ngoài.
Tư duy phản biện vì thế không chỉ giúp kiểm tra thông tin, mà còn giúp người trẻ hiểu rằng con người và các mối quan hệ luôn phức tạp hơn những gì dữ liệu thể hiện.
Phim Anh "Đồng nghiệp từ những dòng mã: Tương lai của công việc và AI" mở rộng câu chuyện từ lớp học đến môi trường nghề nghiệp. Tác phẩm đề cập cách AI tự động hóa một số nhiệm vụ. Đồng thời, AI làm gia tăng nhu cầu về kỹ năng mới và những công việc liên quan đến vận hành, kiểm tra, giám sát hệ thống.
Điều này đặt ra yêu cầu mới cho quá trình học tập. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, học sinh cần rèn luyện khả năng giải quyết vấn đề, hợp tác, đánh giá kết quả và nhận diện sai sót. Đây cũng là những năng lực giúp các em thích nghi khi công nghệ tiếp tục thay đổi cách con người học tập và làm việc.
Liên hoan phim khoa học: Học cách làm việc cùng AI, không chỉ "cạnh tranh" với công nghệ
Trong bối cảnh ấy, sử dụng AI hiệu quả không đơn thuần là biết viết câu lệnh để nhận câu trả lời. Người học cần xác định mình muốn giải quyết vấn đề gì, cung cấp thông tin phù hợp, đánh giá kết quả và điều chỉnh khi phát hiện điểm chưa chính xác.
AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, nhưng quyết định cuối cùng vẫn cần dựa trên hiểu biết, hoàn cảnh thực tế và trách nhiệm của con người.
Tinh thần chủ động tìm hiểu còn được thể hiện qua những bộ phim khoa học khác trong Liên hoan phim khoa học 2026.
"NeoNature: Gìn giữ hiện thực trong khi chúng ta học cách tưởng tượng" sử dụng hình ảnh do AI tạo ra để tái hiện thiên nhiên, đồng thời nhấn mạnh sự khác biệt giữa mô phỏng và hệ sinh thái thật.
Bộ phim gợi nhắc rằng hình ảnh đẹp chưa đủ để chứng minh một điều là có thật. Người xem cần biết hình ảnh được tạo ra như thế nào, dựa trên dữ liệu nào và có thể dùng làm bằng chứng cho kết luận khoa học hay không.
Liên hoan phim khoa học: Từ AI đến khoa học - Đừng chỉ nhìn, hãy đặt câu hỏi
Trong khi đó, "Biệt đội Thám tử Điều tra nhí - Ruộng muối sắc màu" đưa các nhân vật nhỏ tuổi đến với hoạt động quan sát, đo độ mặn và thực hiện thí nghiệm. AI xuất hiện như một công cụ hỗ trợ thiết kế, nhưng quá trình khám phá vẫn gắn với hiện tượng thực tế, vật liệu và việc thử nghiệm kết quả.
Qua những câu chuyện này, học sinh có thể nhận ra rằng khoa học không chỉ là ghi nhớ kiến thức. Đó còn là quá trình quan sát, đặt giả thuyết, tìm bằng chứng, kiểm tra và sẵn sàng điều chỉnh khi phát hiện điều mới.
Các bộ phim tại Liên hoan phim khoa học 2026 mở ra nhiều cách nhìn về AI và vai trò của công nghệ trong đời sống. Điểm chung không nằm ở việc khuyến khích người xem sử dụng hay từ chối AI, mà ở cách tiếp cận công nghệ tỉnh táo và có trách nhiệm.
Với học sinh, điều đó bắt đầu từ những thói quen thiết thực: kiểm tra nguồn thông tin, đối chiếu câu trả lời, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tôn trọng tính trung thực trong học tập và không xem kết quả do AI tạo ra là đáp án mặc nhiên đúng.
Công nghệ có thể giúp người trẻ học nhanh hơn và tiếp cận nhiều nguồn tri thức hơn. Nhưng khả năng đặt câu hỏi, đánh giá bằng chứng, thấu hiểu người khác và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình vẫn cần được rèn luyện qua trải nghiệm thực tế.
Trong thời đại AI, mục tiêu không phải là trở thành người có thể yêu cầu máy móc làm mọi việc. Đó là trở thành người biết mình cần gì, biết kiểm tra điều mình nhận được và đủ năng lực đưa ra quyết định độc lập.
(Thực hiện: Thiên Bình - Văn Quang)
