Hàng chục ngàn người Ma-rốc đã tìm cách vượt biên sang Ceuta - vùng lãnh thổ Tây Ban Nha nằm trên bờ biển Bắc Phi - trong một làn sóng di cư chưa từng có và gây nhiều thương vong. Đáng chú ý, trong số những người tìm cách ra đi không chỉ có người nghèo hay thất nghiệp, mà cả những người đang có việc làm và cuộc sống tương đối ổn định.
Đằng sau giấc mơ về một tương lai tốt đẹp hơn là những bất bình đẳng, sức ép việc làm và trên hết là một cuộc khủng hoảng niềm tin vào tương lai
Vậy điều gì đang thúc đẩy một bộ phận giới trẻ Ma-rốc chấp nhận rủi ro để tìm đường sang châu Âu? Đằng sau giấc mơ về một tương lai tốt đẹp hơn là những bất bình đẳng, sức ép việc làm và trên hết là một cuộc khủng hoảng niềm tin vào tương lai.
Chỉ trong vài ngày cuối tháng 8, khoảng 72.000 người đã tìm cách vào Ceuta bằng cách bơi hoặc đi bộ từ Ma-rốc. Phần lớn - gần 70.000 người, theo chính quyền Tây Ban Nha – đã bị trả về ngay lập tức.
Đằng sau những con số khổng lồ ấy là một cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng
Đằng sau những con số khổng lồ ấy là một cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng. Phía Tây Ban Nha ghi nhận ít nhất 80 người thiệt mạng, trong khi 11 thi thể được tìm thấy ở phía Ma-rốc. Các tổ chức phi chính phủ nước này cho biết còn hàng chục người mất tích và ghi nhận ít nhất 141 trường hợp tử vong.
Nhiều người hành động sau khi nghe tin đồn trên mạng xã hội rằng biên giới đã mở. Nhưng điều gì thực sự khiến họ sẵn sàng bỏ lại công việc và gia đình?
Ma-rốc không phải quốc gia rơi vào khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, với mức tăng trưởng khoảng 5% trong năm 2025 và hạ tầng đang được đầu tư mạnh mẽ cho World Cup 2030. Thế nhưng, sự phát triển ấy chưa được cảm nhận đồng đều. Tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ cao gấp ba lần mức trung bình quốc gia (27% so với 9,5% vào đầu năm 2026).
Các chuyên gia gọi đây là một "cuộc khủng hoảng niềm tin". Nhiều người có điều kiện kinh tế-xã hội tương đối ổn định như bồi bàn, công nhân nhà máy, ngư dân vẫn quyết định bỏ việc vì cảm thấy không nhìn thấy con đường đủ rõ ràng để tiến tới tương lai mong muốn tại quê nhà.
Tại Ma-rốc, hình ảnh "thiên đường châu Âu" gắn liền với thành công và khả năng thay đổi vị thế xã hội, được mạng xã hội khuếch đại mạnh mẽ. Khảo sát gần đây cho thấy hơn 74% thanh niên sống gần khu vực biên giới theo dõi các nội dung liên quan đến chuẩn bị di cư. Nghịch lý nằm ở chỗ: thế hệ trẻ cảm thấy mình bị đứng ngoài quá trình phát triển của đất nước, chỉ là người quan sát thay vì người tham gia tích cực.
Ở chiều ngược lại, sự xuất hiện đột ngột của hàng ngàn người di cư khiến cư dân Ceuta lo ngại sâu sắc về an ninh công cộng.
Tuy nhiên, câu chuyện Ceuta không chỉ là câu chuyện về kinh tế hay khát vọng của giới trẻ mà còn mang một tầng địa chính trị phức tạp. Ceuta và Melilla là hai vùng lãnh thổ Tây Ban Nha tại Bắc Phi, trong khi Ma-rốc từ lâu tuyên bố chủ quyền đối với hai vùng đất này. Vì vậy, dòng người vượt biên quy mô lớn cũng đặt Madrid trước một vấn đề nhạy cảm trong quan hệ với Rabat.
Ceuta và Melilla là hai vùng lãnh thổ Tây Ban Nha tại Bắc Phi, trong khi Ma-rốc từ lâu tuyên bố chủ quyền đối với hai vùng đất này
Các nhà phân tích cho rằng Ma-rốc có thể xem cuộc khủng hoảng di cư như một cách gây sức ép hoặc gửi thông điệp cảnh báo tới Tây Ban Nha, đặc biệt liên quan đến vấn đề Tây Sahara.
Năm 2021, Ma-rốc từng bị cáo buộc tạo điều kiện để hơn 10.000 người tràn vào Ceuta, trong một cuộc khủng hoảng khiến quan hệ hai nước căng thẳng. Vài tháng sau, Tây Ban Nha ủng hộ kế hoạch tự trị của Ma-rốc đối với Tây Sahara, tạo ra bước ngoặt trong quan hệ song phương.
Madrid khẳng định sự toàn vẹn của khu vực Schengen được đảm bảo tại Ceuta và Melilla, đồng thời cho rằng cần tăng cường hỗ trợ của châu Âu cho hai vùng lãnh thổ này.
Madrid khẳng định sự toàn vẹn của khu vực Schengen được đảm bảo tại Ceuta và Melilla, đồng thời cho rằng cần tăng cường hỗ trợ của châu Âu cho hai vùng lãnh thổ này
Có lẽ câu trả lời không chỉ nằm ở một công việc tốt hơn hay mức thu nhập cao hơn. Đó còn là cảm giác rằng những cơ hội đang mở ra trước mắt họ ở đâu đó bên kia Địa Trung Hải, trong khi chính tại quê nhà, họ chưa nhìn thấy con đường đủ rõ ràng để tiến tới tương lai mà mình mong muốn.
Ceuta vì thế trở thành điểm giao nhau giữa hai thực tế. Một bên là một Ma-rốc đang đầu tư mạnh mẽ cho tương lai, hướng tới World Cup 2030 và những bước phát triển mới. Bên kia là một bộ phận giới trẻ vẫn cảm thấy bị bỏ lại phía sau, thiếu cơ hội và thiếu niềm tin rằng sự phát triển ấy sẽ mang lại cho họ một vị trí xứng đáng.
Đối với những người tìm đường tới Ceuta, châu Âu có thể vẫn là “vùng đất hứa”. Nhưng thực tế sau hàng rào biên giới cho thấy, giấc mơ ấy cũng đi kèm những rủi ro và thất vọng.
>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9
Trong khi đó, phía Ma-rốc đã tiếp nhận phần lớn những người bị Tây Ban Nha trả về. Nhưng đối với những người từng tìm cách vượt biên, câu hỏi lớn hơn vẫn còn đó: điều gì khiến họ sẵn sàng đánh đổi sự an toàn để tìm một tương lai khác?
Có lẽ câu trả lời không chỉ nằm ở một công việc tốt hơn hay mức thu nhập cao hơn. Đó còn là cảm giác rằng những cơ hội đang mở ra trước mắt họ ở đâu đó bên kia Địa Trung Hải, trong khi chính tại quê nhà, họ chưa nhìn thấy con đường đủ rõ ràng để tiến tới tương lai mà mình mong muốn.
Ceuta vì thế trở thành điểm giao nhau giữa hai thực tế. Một bên là một Ma-rốc đang đầu tư mạnh mẽ cho tương lai, hướng tới World Cup 2030 và những bước phát triển mới. Bên kia là một bộ phận giới trẻ vẫn cảm thấy bị bỏ lại phía sau, thiếu cơ hội và thiếu niềm tin rằng sự phát triển ấy sẽ mang lại cho họ một vị trí xứng đáng.
Đối với những người tìm đường tới Ceuta, châu Âu có thể vẫn là “vùng đất hứa”. Nhưng thực tế sau hàng rào biên giới cho thấy, giấc mơ ấy cũng đi kèm những rủi ro và thất vọng.
>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9