Tin tứcTrong tuần này, Thủ tướng Anh Keir Starmer sải bước trong Đại lễ đường Nhân dân tại Bắc Kinh, chỉ ít ngày sau chuyến thăm tương tự của Thủ tướng Canada Mark Carney.
Thủ tướng Anh Keir Starmer bắt tay Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trước khi hội đàm tại Bắc Kinh ngày 29/1 - Ảnh: Reuters
Hai chuyến đi liên tiếp, diễn ra trong chưa đầy hai tuần, đã phát đi một thông điệp rõ ràng: những “vết rạn” trong liên minh do Mỹ dẫn dắt không còn là các bất đồng hậu trường, mà đã trở thành sự rạn nứt công khai.
Phát biểu với báo giới ngày 29/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump thẳng thắn chỉ trích việc Anh tái thiết lập quan hệ ngoại giao cấp cao với Trung Quốc là “rất nguy hiểm”, còn với Canada thì “thậm chí còn nguy hiểm hơn”.
Tuy nhiên, những lời cảnh báo đó dường như không đủ sức ngăn các đồng minh chủ chốt của Washington tìm cách điều chỉnh chiến lược.
Không phải ngẫu nhiên mà hai nhà lãnh đạo thuộc NATO và liên minh tình báo Ngũ Nhãn (Five Eyes) lại chọn Bắc Kinh làm điểm đến trong cùng một thời điểm.
Cả ông Starmer lẫn ông Carney đều tin rằng việc cải thiện quan hệ với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới là một sự mạo hiểm đáng giá, trong bối cảnh bất định ngày càng gia tăng từ phía Washington.
Trong nhiều thập kỷ, Five Eyes – gồm Mỹ, Anh, Canada, Úc và New Zealand – được xem là “hòn đá tảng” trong nỗ lực của phương Tây nhằm kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc.
Liên minh này không chỉ dựa trên chia sẻ tình báo, mà còn là biểu tượng cho sự tin cậy gần như tuyệt đối giữa các quốc gia cùng hệ giá trị và ngôn ngữ. Nhưng nay, chính hòn đá tảng ấy đang xuất hiện những vết nứt khó che giấu.
Từ góc nhìn địa chính trị, vị thế của Washington trên bàn cờ đối đầu với Bắc Kinh đã thay đổi đáng kể, nhất là trước chuyến thăm Trung Quốc dự kiến của ông Trump vào tháng 4.
Mỹ không còn dẫn dắt được một mặt trận thống nhất. Các đồng minh như Anh và Canada ngày càng phải tự tính toán lợi ích quốc gia, ưu tiên xử lý các vấn đề kinh tế nội tại, thay vì tuyệt đối tuân theo chiến lược kiềm chế Trung Quốc do Washington đề ra.
Một phần nguyên nhân đến từ chính sách “America First” mà ông Trump theo đuổi. Chính quyền Mỹ ngày càng thiên về chủ nghĩa bảo hộ, sẵn sàng đe dọa áp thuế không chỉ với đối thủ mà cả với đồng minh để giành lợi thế thương mại.
Tại Diễn đàn Kinh tế thế giới Davos 2026, những phát biểu cứng rắn của ông Trump đã xung đột trực diện với thế giới quan truyền thống của nhiều lãnh đạo phương Tây về một trật tự toàn cầu do Mỹ dẫn dắt.
Thông điệp phát đi từ Washington rất rõ ràng: Mỹ vẫn là đồng minh, nhưng không còn là “người bảo hộ miễn phí”.
Quan hệ đồng minh dần chuyển từ “liên minh dựa trên giá trị” sang “liên minh dựa trên hóa đơn thanh toán”.
Điều này làm dấy lên nỗi lo rằng Mỹ không còn là đối tác đáng tin cậy trong dài hạn, và sự thay đổi này có thể mang tính cấu trúc, chứ không chỉ là hiện tượng nhất thời.
Trong bối cảnh đó, việc Anh và Canada chủ động tiếp cận Bắc Kinh cho thấy họ đang chuẩn bị cho một trật tự thế giới đa cực, nơi không quốc gia nào muốn phụ thuộc hoàn toàn vào các quyết sách đơn phương từ Nhà Trắng.
Các chuyến thăm của ông Starmer và ông Carney không chỉ là sự lựa chọn mang tính thực dụng kinh tế, mà còn là phản ứng trực tiếp trước sự khó đoán định trong chính sách đối ngoại của Mỹ.
Về phần mình, Trung Quốc đang tận dụng tốt cơ hội này. Bắc Kinh liên tục khắc họa hình ảnh một bên ủng hộ chủ nghĩa đa phương, thượng tôn luật pháp quốc tế và hệ thống thương mại toàn cầu dựa trên luật lệ.
Trong các cuộc gặp với lãnh đạo Anh và Canada, Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh vai trò của các cường quốc trong việc duy trì trật tự quốc tế – một thông điệp được xem là đòn công kích ngầm nhằm vào Washington.
Kỷ nguyên của sự tin tưởng vô điều kiện trong NATO và Five Eyes có lẽ đang dần khép lại.
Các liên minh do Mỹ dẫn dắt khó có thể tan rã hoàn toàn, nhưng đang đối mặt nguy cơ trở thành những “cái vỏ rỗng” khi sự đồng thuận về mục tiêu chiến lược không còn.
Một trật tự toàn cầu mới, đa cực hơn và khó đoán định hơn, đang hình thành – nơi lợi ích quốc gia trở thành quy tắc duy nhất mang tính bền vững.
