Tin tứcQuốc hội Mỹ đang gia tăng những động thái nhằm kiểm soát quyền lực của Tổng thống Donald Trump, khi Nhà Trắng bị cho là nhiều lần phớt lờ vai trò của cơ quan lập pháp trong các quyết sách quan trọng, đặc biệt là về quân sự và ngân sách.
Ngày 8/1, Thượng viện Mỹ đã bỏ phiếu với tỷ lệ sít sao 52-47, mở đường cho việc xem xét dự luật hạn chế quyền lực chiến tranh của tổng thống. Dự luật yêu cầu quân đội Mỹ không được tiến hành các hành động thù địch tại Venezuela hoặc nhằm vào quốc gia này nếu chưa có sự chấp thuận của quốc hội.
Mặc dù dự luật khó có khả năng trở thành luật do còn phải vượt qua Hạ viện và cần chữ ký phê chuẩn của Tổng thống Trump, kết quả bỏ phiếu vẫn được xem là thắng lợi đáng kể của những nghị sĩ khẳng định rằng chỉ quốc hội mới có thẩm quyền cho phép Mỹ tham chiến, chứ không phải tổng thống.
Động thái này phản ánh nỗ lực ngày càng rõ rệt của quốc hội Mỹ nhằm tái khẳng định quyền lực của nhánh lập pháp, vốn bị cho là nhiều lần bị Nhà Trắng “qua mặt” kể từ khi ông Trump trở lại cầm quyền trong nhiệm kỳ hai.
Sau cuộc bầu cử tháng 11/2024, đảng Cộng hòa kiểm soát cả Thượng viện lẫn Hạ viện. Với lợi thế đó, Tổng thống Trump đã triển khai nghị trình nhiệm kỳ hai một cách dồn dập, gần như không cần sự chấp thuận của lưỡng viện quốc hội.
Tổng thống Trump nhiều lần khẳng định ông có thẩm quyền quyết định các vấn đề như thuế quan – lĩnh vực mà hiến pháp trao cho quốc hội, từ chối giải ngân các khoản ngân sách đã được phân bổ, đổi tên các công trình theo luật định và gần đây nhất là phát động các chiến dịch quân sự ngoài khơi Nam Mỹ, bao gồm cuộc đột kích vào thủ đô Caracas nhằm bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro.
Tuy nhiên, do phần lớn nghị sĩ Cộng hòa trung thành với ông Trump, các phản ứng từ quốc hội đối với Nhà Trắng nhìn chung vẫn rời rạc và thiếu hiệu quả. Ngay cả khi một số nghị sĩ Cộng hòa tỏ ra bất bình và đứng về phía đảng Dân chủ, nỗ lực ghìm cương quyền lực tổng thống vẫn gặp nhiều khó khăn.
“Tổng thống luôn có lợi thế khi hành động nhanh và mạnh tay. Hạ viện có tới 435 thành viên, nên không thể phản ứng nhanh như Nhà Trắng”, hạ nghị sĩ Cộng hòa Don Bacon nhận định.
Thượng nghị sĩ Dân chủ Michael Bennet cho rằng với việc đảng Cộng hòa kiểm soát lưỡng viện, ông Trump “về cơ bản đã lấn át hoàn toàn quốc hội”.
Theo giáo sư luật hiến pháp Gillian Metzger (Đại học Columbia), tình hình hiện nay cho thấy rõ giới hạn của các cơ chế kiểm soát quyền lực vốn có của quốc hội Mỹ đối với nhánh hành pháp. “Câu hỏi đặt ra là quốc hội có đủ quyết tâm để khẳng định mình hay không, và liệu họ có thể làm được điều đó hay không”, bà nói.
Đây cũng là bài toán khó đối với nhiều nghị sĩ Cộng hòa, đặc biệt là những người đại diện cho các khu vực bầu cử dao động, vốn có nguy cơ mất ghế trong cuộc bầu cử giữa kỳ cuối năm nay. Những căng thẳng này đã bắt đầu bộc lộ rõ ngay từ năm đầu nhiệm kỳ hai của ông Trump.
Trong cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện ngày 8/1, năm thượng nghị sĩ Cộng hòa gồm Rand Paul, Lisa Murkowski, Todd Young, Susan Collins và Josh Hawley đã đứng về phía 47 thượng nghị sĩ Dân chủ để mở đường cho dự luật Quyền lực Chiến tranh. Một nghị sĩ Cộng hòa khác không tham gia bỏ phiếu.
Ngay sau đó, Tổng thống Trump đã đăng bài trên mạng xã hội chỉ trích năm nghị sĩ Cộng hòa này, cáo buộc họ “tìm cách tước đi quyền bảo vệ nước Mỹ” và tuyên bố họ “không nên được bầu vào bất kỳ chức vụ nào nữa”.
Tuy nhiên, nhóm nghị sĩ trên khẳng định họ không nhằm đối đầu với Nhà Trắng mà chỉ muốn tái khẳng định thẩm quyền của quốc hội. “Tổng thống Trump tranh cử với cam kết phản đối các cuộc chiến kéo dài. Tôi ủng hộ ông ấy ở điểm này. Nhưng một chiến dịch tại Venezuela, dù vô tình hay không, vẫn đi ngược lại mục tiêu đó”, thượng nghị sĩ Todd Young nói.
Cùng ngày, Thượng viện Mỹ còn gây chú ý khi các nghị sĩ lưỡng đảng nhất trí dựng bảng tưởng niệm các sĩ quan cảnh sát đã ứng phó cuộc bạo loạn tại Đồi Capitol ngày 6/1/2021, động thái đi ngược lại cách Nhà Trắng mô tả sự kiện này. Do đây là vấn đề nội bộ Thượng viện, quyết định không cần sự thông qua của Hạ viện hay Tổng thống.
Tại Hạ viện, 17 nghị sĩ Cộng hòa đã đứng về phía 213 nghị sĩ Dân chủ để thông qua dự luật gia hạn trợ cấp cho Đạo luật Chăm sóc sức khỏe Giá phải chăng (ACA) thêm ba năm, với số phiếu 230-196. Dự luật nhằm duy trì chương trình mà ông Trump và đảng Cộng hòa từng tìm cách hủy bỏ nhưng chưa có phương án thay thế.
Ngoài ra, Hạ viện cũng bỏ phiếu nhằm đảo ngược quyền phủ quyết của Tổng thống Trump đối với hai dự luật liên quan đến bang Colorado và Florida. Dù hàng chục nghị sĩ Cộng hòa bỏ phiếu cùng phe Dân chủ, nỗ lực này vẫn không đạt đủ 2/3 số phiếu cần thiết.
Phát ngôn viên Nhà Trắng Charyssa Parent khẳng định các cuộc bỏ phiếu này chỉ là quy trình hiến định bình thường. “Khi Tổng thống phủ quyết, quốc hội có trách nhiệm phản hồi. Truyền thông không nên suy diễn đây là phép thử sự đoàn kết của đảng Cộng hòa”, bà nói.
