Sự phổ biến của manga trên toàn cầu kéo theo sự quan tâm ngày càng lớn dành cho manhwa và manhua. Ba thuật ngữ này thường bị nhầm lẫn bởi cách gọi khá tương đồng, trong khi nội dung và phong cách thể hiện có nhiều điểm riêng.
Không ít độc giả quốc tế vẫn gọi chung các tác phẩm truyện tranh châu Á là manga. Tuy nhiên, xét về nguồn gốc, manga là truyện tranh Nhật Bản, manhwa đến từ Hàn Quốc, còn manhua chủ yếu dùng để chỉ truyện tranh Trung Quốc, Đài Loan và Hồng Kông.
Manga, manhwa và manhua bắt nguồn từ đâu?
Theo tài liệu, cả ba thuật ngữ đều có liên hệ với từ tiếng Trung "manhua", mang nghĩa gần với "những nét vẽ ngẫu hứng". Trước đây, thuật ngữ này được sử dụng tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc như cách gọi chung cho truyện tranh.
Theo thời gian, cách gọi được quốc tế hóa và gắn với từng quốc gia. Manga được dùng để chỉ truyện tranh Nhật Bản, manhwa là truyện tranh Hàn Quốc và manhua là truyện tranh Trung Quốc. Người sáng tác cũng có những cách gọi tương ứng như mangaka, manhwaga và manhuajia.
Manga: nền tảng truyện tranh nổi tiếng của Nhật Bản
Manga có lịch sử phát triển lâu đời. Một số học giả cho rằng nguồn gốc của manga có thể được truy về khoảng thế kỷ 12-13, với những cuộn tranh như Chōjū-giga.
Đến giữa thế kỷ 20, manga phát triển mạnh tại Nhật Bản, đặc biệt với sự xuất hiện của Osamu Tezuka, người thường được gọi là "Godfather of Manga" và là tác giả của Astro Boy.
Từ thập niên 1950-1960, lượng độc giả tăng nhanh giúp manga trở thành một phần quan trọng của ngành công nghiệp xuất bản Nhật Bản. Đến cuối thập niên 1980, manga bắt đầu mở rộng mạnh mẽ ra thị trường quốc tế.
Manhwa: từ truyện tranh Hàn Quốc đến webtoon
Manhwa cũng chịu ảnh hưởng từ lịch sử giao lưu văn hóa với Nhật Bản. Trong thời kỳ Nhật Bản chiếm đóng bán đảo Triều Tiên, manga được du nhập và tác động đến sự phát triển của truyện tranh tại Hàn Quốc.
Manhwa từng được sử dụng trong các nội dung tuyên truyền trong giai đoạn 1930-1950. Sau đó, loại hình này trải qua thời kỳ suy giảm do các quy định kiểm duyệt nghiêm ngặt.
Bước ngoặt lớn đến vào đầu những năm 2000, khi Hàn Quốc phát triển các nền tảng truyện tranh trực tuyến. Daum Webtoon ra mắt năm 2003, tiếp đó là Naver Webtoon vào năm 2004. Năm 2014, Naver Webtoon mở rộng ra thị trường quốc tế với LINE Webtoon, góp phần đưa webtoon Hàn Quốc đến gần hơn với độc giả toàn cầu.
Manhua: truyện tranh Trung Quốc và vấn đề kiểm duyệt
Manhua chủ yếu dùng để chỉ truyện tranh có nguồn gốc từ Trung Quốc, Đài Loan và Hồng Kông. Theo các tài liệu tham khảo, manhua bắt đầu phát triển từ đầu thế kỷ 20, cùng với sự phổ biến của kỹ thuật in thạch bản (hay còn gọi là in đá, in litho).
Nhiều tác phẩm manhua thời kỳ đầu mang nội dung chính trị, phản ánh các sự kiện lịch sử như "Chiến tranh Trung - Nhật" và thời kỳ "Nhật Bản chiếm đóng Hồng Kông".
Sau Cách mạng Trung Quốc năm 1949, các quy định kiểm duyệt khiến manhua gặp nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc phát hành hợp pháp ở nước ngoài. Một số họa sĩ sau đó chuyển sang tự xuất bản tác phẩm trên mạng xã hội và các nền tảng truyện tranh trực tuyến.
Cách đọc manga, manhwa và manhua có gì khác?
Hướng đọc
Manga truyền thống của Nhật Bản thường được đọc từ phải sang trái, từ trên xuống dưới. Manhua cũng sử dụng cách đọc này trong nhiều trường hợp.
Trong khi đó, manhwa, đặc biệt là webtoon, thường được thiết kế để đọc từ trái sang phải và từ trên xuống dưới. Các tác phẩm kỹ thuật số còn tận dụng hình thức cuộn dọc liên tục, phù hợp với việc đọc trên điện thoại.
Cách trình bày này ngoài việc tạo sự thuận tiện còn trở thành một phần trong ngôn ngữ hình ảnh của webtoon. Khoảng trống giữa các khung tranh có thể được sử dụng để tạo cảm giác chuyển động, thay đổi thời gian hoặc nhấn mạnh một khoảnh khắc trong câu chuyện.
Màu sắc và phong cách hình ảnh
Manga in truyền thống thường được xuất bản chủ yếu dưới dạng trắng đen, dù vẫn có những ấn bản đặc biệt sử dụng màu.
Trong khi đó, manhwa kỹ thuật số thường được trình bày bằng màu sắc. Manhua kỹ thuật số có xu hướng sử dụng màu, giúp các tác phẩm trực tuyến có diện mạo bắt mắt hơn.
Phong cách tạo hình giữa các nền truyện tranh cũng có những khác biệt nhất định. Manga chịu ảnh hưởng lớn từ phong cách của Osamu Tezuka, với những đặc điểm như đôi mắt to, miệng nhỏ và biểu cảm được cường điệu nhằm nhấn mạnh cảm xúc.
Manhwa và manhua lại thường hướng đến tỷ lệ cơ thể và diện mạo nhân vật gần với thực tế hơn. Tuy nhiên, đây chỉ là những đặc điểm phổ biến chứ không phải quy tắc tuyệt đối, bởi phong cách của mỗi họa sĩ có thể thay đổi đáng kể.
Nội dung phản ánh văn hóa từng quốc gia
Sự khác biệt giữa manga, manhwa và manhua không chỉ nằm ở hình thức mà còn thể hiện qua chủ đề và bối cảnh văn hóa.
Manga Nhật Bản có nhiều dòng truyện dành cho các nhóm độc giả khác nhau như shonen (thiếu niên), shojo (thiếu nữ), seinen (thanh niên) và josei (nữ giới). Nội dung có thể trải rộng từ hành động, phiêu lưu, giả tưởng đến tình cảm và những câu chuyện trưởng thành.
Manhwa Hàn Quốc phát triển nhiều thể loại, trong đó webtoon tình cảm, giả tưởng và hành động ngày càng được biết đến rộng rãi. Những tác phẩm như True Beauty hay Solo Leveling đã vượt ra ngoài phạm vi độc giả truyện tranh và được chuyển thể thành các tác phẩm truyền hình, hoạt hình.
Trong khi đó, manhua thường gắn với những yếu tố văn hóa đặc trưng của Trung Quốc như võ hiệp và tiên hiệp. Những chủ đề này có nhiều điểm tương đồng với dòng truyện giả tưởng phát triển mạnh tại Nhật Bản.
Vì sao ngày càng khó phân biệt manga, manhwa và manhua?
Sự phát triển của các nền tảng trực tuyến và ngành công nghiệp hoạt hình đang khiến ranh giới giữa ba loại hình ngày càng mờ nhạt.
Một tác phẩm Hàn Quốc như Solo Leveling có thể được chuyển thể thành anime tại Nhật Bản. Khi lên màn ảnh, tác phẩm vẫn được gọi là anime dù nguyên tác là tiểu thuyết và webtoon/manhwa Hàn Quốc.
Tương tự, donghua (hoạt hình) ngày càng xuất hiện trên các nền tảng quốc tế. Điều này giúp khán giả vốn quen với anime Nhật Bản tiếp cận nhiều hơn với các tác phẩm đến từ Trung Quốc và Hàn Quốc.
Sự giao thoa này tạo ra một xu hướng đáng chú ý rằng độc giả không còn chỉ quan tâm đến nguồn gốc của tác phẩm mà ngày càng chú trọng chất lượng câu chuyện, hình ảnh và cách xây dựng nhân vật.
Manga, manhwa và manhua đều có thế mạnh riêng
Dù có nhiều điểm tương đồng, manga, manhwa và manhua vẫn là những dòng truyện tranh gắn với các nền văn hóa khác nhau.
Manga nổi bật với lịch sử lâu đời và hệ thống xuất bản phát triển mạnh. Manhwa tạo dấu ấn đặc biệt nhờ webtoon và hình thức đọc dọc trên thiết bị di động. Trong khi đó, manhua mang đến những chủ đề đậm màu sắc văn hóa Trung Hoa và đang ngày càng tiếp cận độc giả quốc tế.
Sự phát triển của anime, webtoon và donghua đang giúp ba loại hình này tiếp tục giao thoa. Với khán giả hiện nay, ranh giới giữa manga, manhwa và manhua có thể không còn rõ ràng như trước, nhưng chính sự đa dạng đó đang mở rộng đáng kể thế giới truyện tranh châu Á.
