Tin tứcNửa thế kỷ kể từ ngày vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, thành phố đầu tàu kinh tế của cả nước đang đứng trước những cơ hội phát triển mới. Nhưng để tiếp tục vươn xa, TPHCM cần một hành lang pháp lý đủ mạnh, vượt trội, có tính ổn định lâu dài. Những cơ chế chính sách vượt trội đó đang được thành phố đề xuất trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Khi luật được thông qua sẽ là chìa khóa vàng mở ra không gian phát triển mới cho thành phố mang tên Bác.
Hành trình 50 năm qua, dù trong bất kỳ giai đoạn nào TPHCM luôn khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, đóng góp khoảng 1/4 ngân sách quốc gia và là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học công nghệ, y tế lớn của đất nước. Bước vào kỷ nguyên mới sau hợp nhất, TPHCM đã trở thành siêu đô thị với diện tích hơn 6.700 km² và dân số trên 14 triệu người, trở thành đô thị lớn hàng đầu khu vực Đông Nam Á. Tiềm năng phát triển lớn, yêu cầu phát triển ngày càng cao cũng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý và điều hành cho thành phố. TPHCM trong vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, hướng đến tầm khu vực hiện đang gánh vác những nhiệm vụ phát triển vượt xa khuôn khổ của một địa phương thông thường. Thành phố không chỉ phục vụ hơn 14 triệu dân mà còn là trung tâm kết nối của cả vùng Đông Nam Bộ và cả nước. Chính vì vậy, Tiến sĩ Trần Du Lịch cho rằng: " Luật Đô thị đặc biệt ra đời có ý nghĩa rất lớn với sự phát triển của TPHCM trong giai đoạn mới. Do đó, quá trình xây dựng luật phải thể hiện được những điểm vượt trội so với những cơ chế hiện hành. Theo đó, những vấn đề gì mang tính phân quyền mà không nằm trong phạm trù an ninh quốc gia, đối ngoại, dân tộc tôn giáo thì nên lựa chọn đưa vào luật. Đó là cơ chế phân quyền để giải quyết một vấn đề tồn tại trong thể chế từ rất lâu”.
Với một siêu đô thị hàng đầu khu vực, hướng đến tầm cỡ quốc tế đang vận hành bằng các “cơ chế thí điểm” như hiện nay sẽ khó có thể đi đường dài và không đủ sức cạnh tranh với các đô thị lớn trên thế giới, nhất là trong việc thu hút các nhà đầu tư chiến lược, các định chế tài chính lớn. Do đó đã đến lúc cần chuyển từ mô hình nghị quyết thí điểm sang một đạo luật ổn định, lâu dài cho thành phố phát triển bền vững. Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Thiện Trí- Trường Đại học Luật TPHCM: “Cần kết hợp với tình trạng hiện có, cộng với mô hình chính quyền địa phương hai cấp là một cơ hội lớn đặt ra là phải có một hệ thống quy phạm nó tương thích. Nếu không thì việc cải cách chính quyền địa phương hai cấp nó cũng trở nên là một cái gì đó, nó là một gánh nặng chứ không phải là một lực đẩy nữa. Để tổng hòa, tổng hợp tất cả những yếu tố thì phải có một hệ thống pháp luật quy phạm riêng, đặc biệt dành cho TPHCM”.
Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ giải quyết tận gốc những điểm nghẽn này bằng cách trao quyền mạnh hơn cho chính quyền thành phố. Những vấn đề thuộc phạm vi quản lý của TPHCM cần được phân cấp rõ ràng, tạo điều kiện để thành phố chủ động quyết định và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Trên thực tế nếu chỉ dừng lại ở việc thí thí điểm các cơ chế, chính sách kéo dài thì rất khó tạo ra những đột phá thực sự. Bà Phạm Phương Thảo- nguyên Chủ tịch Hội đồng nhân dân TPHCM cho rằng, sau nhiều năm áp dụng các cơ chế đặc thù thông qua nghị quyết của Quốc hội, TPHCM đã có đủ cơ sở thực tiễn để đánh giá hiệu quả và hoàn thiện thành luật. Bà đề xuất: “ Trong dự thảo luật không dùng khái niệm thí điểm nhiều quá. Cái gì đã rõ qua thực tế, luật hóa được thì đưa vào luật luôn. Cần thiết sau này theo yêu cầu của thực tiễn thì đề xuất sửa luật”.
TPHCM đang bước vào giai đoạn cạnh tranh quyết liệt với các trung tâm kinh tế lớn trong khu vực. Nếu cơ chế quản lý vẫn bị bó buộc trong những quy định chung dành cho tất cả các địa phương thì sẽ rất khó phát huy hết vai trò đầu tàu. Bởi vậy, Luật Đô thị đặc biệt không chỉ đơn thuần là một đạo luật dành riêng cho TPHCM mà còn là phép thử cho tư duy đổi mới trong quản trị quốc gia, hướng tới mô hình quản lý hiện đại, hiệu quả và phù hợp với thực tiễn phát triển của các đô thị lớn. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân TPHCM Nguyễn Mạnh Cường nhìn nhận, các cơ chế đặc thù thí điểm đã tháo gỡ nhiều điểm nghẽn, khó khăn trong những thời điểm nhất định, qua đó giúp thành phố tăng trưởng ổn định trong những năm qua. Tuy nhiên, các nghị quyết vẫn còn giới hạn về thời gian và thiếu tính đồng bộ với hệ thống pháp luật chung nên không giải quyết hết những khó khăn, không tạo ra được cơ chế thuận lợi để thành phố bứt phá. Ông Cường nhấn mạnh: “Quy mô kinh tế của TPHCM ngày càng lớn, vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc kinh tế quốc gia và khu vực. Nhưng các điều kiện, các khung thể chế về quản trị lại chưa đáp ứng với yêu cầu cho sự phát triển của thành phố. Các cơ chế quản lý hiện hành được thiết kế và được hoạch định trên cơ sở quản lý hành chính tập trung, áp dụng chung cho phần lớn các địa phương, chưa phản ánh được những đặc thù, tính chất, tầm vóc của một siêu đô thị đặc biệt, nhất là sau khi chúng ta thực hiện việc hợp nhất, sáp nhập ”.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân TPHCM Nguyễn Văn Được cho rằng, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt là nhiệm vụ khó khăn, đòi hỏi phải hài hòa giữa yêu cầu đổi mới và tính khả thi trong thực tiễn. Trong dự thảo luật hiện nay được xây dựng trên cơ sở kế thừa khoảng 70% các cơ chế, chính sách đã được kiểm nghiệm trong thực tế; 30% còn lại là những nội dung mới nhằm giải quyết các yêu cầu phát triển của TPHCM trong giai đoạn tới. Ông Được cho biết: “ Quan điểm của lãnh đạo thành phố đối với Luật đô thị đặc biệt được xây dựng trên cơ sở kế thừa những đặc thù đã có của thành phố. Thứ hai là kế thừa Luật Thủ đô. Thứ 3 là mạnh dạn đề xuất những điểm mới vượt trội. Khi thành luật rồi thì nó sẽ ổn định, bền vững, sẽ tạo được niềm tin, môi trường đầu tư bền vững hơn, doanh nghiệp yên tâm hơn đầu tư, đóng góp vào cho sự phát triển của thành phố và cả nước”.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo, thành phố cần những công cụ pháp lý đủ mạnh để thu hút nguồn lực chất lượng cao, phát triển hạ tầng hiện đại và nâng cao chất lượng sống của người dân. Luật Đô thị đặc biệt sẽ là điều kiện để TPHCM chủ động hơn trong quản lý tài chính, quy hoạch, đầu tư, sử dụng đất đai, khoa học công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Đây là những lĩnh vực quyết định trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của thành phố trong tương lai với các đô thị lớn trong khu vực.
Từ một thành phố đi đầu trong công cuộc đổi mới, TPHCM đang đứng trước yêu cầu tiếp tục tiên phong trong cải cách thể chế, cùng đất nước vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới như tinh thần Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị. Khát vọng phát triển của thành phố không chỉ là tăng trưởng kinh tế mà còn là xây dựng một đô thị hiện đại, văn minh, đáng sống và có sức cạnh tranh trong khu vực và thế giới. Để hiện thực hóa khát vọng đó, thành phố cần một khung pháp lý đủ mạnh để giải phóng nguồn lực, khơi thông các động lực tăng trưởng và phát huy tối đa tính năng động, sáng tạo vốn là đặc trưng của thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu.