Tin tứcSáng 24/8/2026, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị với tỷ lệ tán thành rất cao. Với TPHCM, đây được kỳ vọng là một bước tiến quan trọng về thể chế, khi thành phố được trao thêm quyền chủ động trong quản trị, huy động nguồn lực và tổ chức phát triển đô thị. Từ những dự án hạ tầng lớn, các mô hình kinh tế mới đến không gian đô thị lấn biển, luật mở ra nhiều dư địa để TPHCM tăng tốc trong giai đoạn phát triển mới.
Luật Phát triển đô thị được xây dựng trên cơ sở tổng kết thực tiễn, kế thừa những chính sách đặc thù từng áp dụng tại TPHCM, đồng thời tham khảo kinh nghiệm từ Luật Thủ đô và tính đến năng lực thực thi của thành phố. Điểm đáng chú ý là lần này, TPHCM không chỉ được trao thêm một số cơ chế đặc thù, mà được đặt trong một khung thể chế với mức độ phân quyền lớn hơn. Thành phố có thêm quyền quyết định, thêm không gian để thử nghiệm những cách làm mới, đồng thời phải đi cùng trách nhiệm giải trình và các tầng kiểm soát. Trong lĩnh vực tài chính – đầu tư, luật trao cho Hội đồng nhân dân TPHCM thêm thẩm quyền quyết định việc phát hành nhiều loại trái phiếu, vay từ các tổ chức tài chính trong và ngoài nước, cũng như quốc tế để huy động vốn cho các dự án đầu tư. Tất nhiên, các hoạt động này phải bảo đảm những chỉ tiêu an toàn về nợ công. Hội đồng nhân dân thành phố cũng được quyết định chủ trương đầu tư đối với một số dự án đầu tư công, dự án PPP quan trọng sử dụng nguồn vốn thuộc phạm vi thành phố. Theo Đại biểu Quốc hội Trịnh Xuân An, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai, điều này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh TPHCM đang đứng trước yêu cầu đầu tư rất lớn cho hạ tầng giao thông, chỉnh trang đô thị và các công trình có tính kết nối vùng. Khi quá trình quyết định được rút ngắn, nguồn lực có thể được huy động và phân bổ chủ động hơn, cơ hội triển khai những dự án động lực cũng được mở rộng:
“Trong toàn bộ dự thảo Luật này, nhất là ở Chương II, có 35 điều thì 32 điều đã giao thẩm quyền cho Hội đồng nhân dân với hơn 150 thẩm quyền. Do đó, phân quyền cho địa phương không nên chỉ được hiểu là chuyển quyền từ Trung ương xuống Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân. Trong cơ chế này đấy thì Hội đồng nhân dân phải thực sự phát huy được vai trò của thiết chế dân chủ, dân cử, quyết định chính sách và kiểm soát hoạt động của các cơ quan hành chính ở địa phương.”
Luật Phát triển đô thi cũng quy định cơ chế phát triển khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, khu công nghệ cao và nhiều loại hình kinh tế mới như kinh tế số, kinh tế sáng tạo, kinh tế dữ liệu, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế tầm thấp. Đối với khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp, Hội đồng nhân dân TPHCM được quy định cơ chế, chính sách quản lý, tổ chức hoạt động, ưu đãi đầu tư và tạo thuận lợi thương mại. Theo quy định, Chủ tịch UBND thành phố được quyết định việc thành lập, điều chỉnh ranh giới, diện tích, mục tiêu và chức năng của các khu này theo quy định của luật. Đại biểu Quốc hội Trần Hòang Ngân, Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM cho rằng, đây không chỉ là câu chuyện về thêm quyền hạn. Quan trọng hơn, đó là khả năng chuyển những lợi thế về vị trí, hạ tầng, nguồn nhân lực và thị trường thành động lực tăng trưởng mới cho thành phố:
“Luật Phát triển đô thị được thông qua với thể chế vượt trội sẽ tạo đà cho sự bứt phá các cực tăng trưởng cao, các động lực tăng trưởng mới, các khu kinh tế đặc biệt cho TPHCM. Điều quan trọng mà chúng tôi quan tâm, đó là việc hấp thụ và triển khai các điều luật này như thế nào khi luật được thông qua.”
Một điểm nhấn khác là cơ chế thúc đẩy Trung tâm Tài chính quốc tế tại TPHCM. Luật cho phép Hội đồng nhân dân thành phố quy định việc phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình để huy động vốn cho các dự án trọng điểm. Trung tâm Tài chính cũng được định hướng kết nối với khu thương mại tự do, logistics, cảng mở, khu công nghệ cao và những khu chức năng khác. Một hệ sinh thái phát triển được hình thành, thay vì những dự án phát triển tách rời. Đáng chú ý, luật còn cho phép TPHCM chủ động thí điểm những cơ chế, chính sách mới hoặc những vấn đề pháp luật chưa quy định. Thời gian thí điểm tối đa 5 năm và có thể được gia hạn không quá 5 năm. Tinh thần được đặt ra là phân quyền mạnh nhưng kiểm soát chặt. Những chính sách khác với quy định của Trung ương phải được đánh giá tác động, tham vấn các cơ quan liên quan và đối tượng chịu ảnh hưởng. Cơ chế thí điểm có giới hạn về thời gian; hoạt động vay, phát hành trái phiếu phải bảo đảm an toàn nợ công. Cùng với đó là cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình, chuyển mạnh từ tư duy “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, gắn với trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu. Với những quy định trong Luật Phát triển đô thị, Tiến sĩ Trần Du Lịch nhìn nhận, đó thật sự là những thể chế vượt trội chưa từng có cho TPHCM, cũng như các đô thị khác của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới hướng đến tăng trưởng 2 con số bền vững:
“Đây lần đầu tiên Thành phố được phân cấp, phân quyền một cách hệ thống trên tất cả các lĩnh vực. Và chúng ta kỳ vọng Luật này sẽ là thể chế vượt trội, thông thoáng, tạo năng lực cạnh tranh về thể chế để có thể phát triển không gian đô thị theo tinh thần Nghị quyết 09. Động lực thứ hai, đó là chuyển đổi mô hình tăng trưởng.”
Một trong những quy định quan trọng vừa được Chính phủ bổ sung vào Luật Phát triển đô thị ngay trước thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua, là quy định đối với khu đô thị lấn biển. Theo luật quy định, khu đô thị lấn biển không phải là một đơn vị hành chính hay cấp chính quyền độc lập, mà là khu vực phát triển đô thị hình thành thông qua hoạt động lấn biển và vẫn thuộc phạm vi quản lý của các đơn vị hành chính hiện hữu. Mục tiêu không dừng ở việc tạo thêm quỹ đất cho đô thị phát triển, mà còn là những cực tăng trưởng mới, tích hợp nhà ở, du lịch quốc tế, thương mại tự do, đổi mới sáng tạo, vui chơi giải trí và hệ thống hạ tầng đồng bộ. Cùng với đó là định hướng phát triển đô thị theo mô hình TOD, lấy các điểm kết nối đường sắt làm trung tâm để tập trung dân cư, dịch vụ, thương mại và văn phòng. Cách tiếp cận này cho phép gắn đầu tư giao thông với chỉnh trang, tái thiết và phát triển đô thị, thay vì mỗi dự án được triển khai theo một hướng riêng. PGS-TS Phan Thanh Bình, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cho rằng, Luật Phát triển đô thị cho phép phân quyền cao, từ quyền chủ động về nguồn lực đến không gian đô thị mới; từ kinh tế số, kinh tế xanh đến trung tâm tài chính, logistics và thương mại tự do, đang mở ra giai đoạn phát triển mới cho TPHCM nói riêng, các đô thị khác nói chung, đồng thời luật là bước chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang quản trị đô thị:
“Đây không phải là Luật Phát triển đô thị bình thường, mà nó là một đạo luật kiến tạo cho các đô thị đặc biệt phát triển, nhằm thực hiện nhiệm vụ quan trọng, chiến lược phát triển của quốc gia. Trong Điều 2 có quy định có 4 yếu tố: Thứ nhất, đô thị đặc biệt phải là cực tăng trưởng quốc gia, đóng góp thật sự vào tăng trưởng quốc gia. Thứ hai, phải là trung tâm đổi mới sáng tạo. Thứ ba, phải là đầu tàu phát triển của vùng, dẫn dắt cả vùng. Và thứ tư, phải là trung tâm hội nhập quốc tế. Nghĩa là ở đây kiến tạo chứ không phải là cho các quyền. Kiến tạo điều kiện để dẫn dắt và trở thành động lực phát triển đất nước."
Luật Phát triển đô thi đã chính thức được Quốc hội thông qua, nhưng luật chỉ thực sự trở thành “bệ phóng” khi những cơ chế mới được chuyển hóa thành những công trình, dự án và những giá trị cụ thể cho người dân, doanh nghiệp. Với Luật Phát triển đô thị, TPHCM đang có thêm một hành lang pháp lý để chủ động hơn trong quyết định, mạnh dạn hơn trong đổi mới và rộng mở hơn trong khai thác các nguồn lực. Cùng với đó là trách nhiệm biến những cơ chế được trao thành động lực phát triển, để một thành phố năng động không chỉ mở rộng về không gian, mà còn nâng tầm về chất lượng đô thị và năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới.