Tin tứcTừ ngày 1/10/2026, Luật Phát triển đô thị chính thức có hiệu lực. Đây là cơ sở pháp lý mới để thúc đẩy phát triển đô thị, trong đó có những cơ chế, chính sách đột phá, phân cấp, phân quyền gắn với năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình. Với TPHCM, thời điểm này càng có ý nghĩa khi thành phố đang xây dựng Quy hoạch tổng thể với tầm nhìn đến 100 năm. Một khung pháp lý mới cần được đặt trên một không gian phát triển mới. Và bài toán của TPHCM lúc này không chỉ là mở rộng đô thị, xây thêm hạ tầng, mà quan trọng hơn là tổ chức lại không gian để các nguồn lực được kết nối, những cực tăng trưởng mới được hình thành và thành phố có thể phát triển nhanh nhưng bền vững hơn.
Nếu trước đây khu vực trung tâm là nơi tập trung phần lớn các hoạt động kinh tế, việc làm và dịch vụ, thì trong cấu trúc đô thị mới, TPHCM được định hướng phát triển theo mô hình “đa cực, đa trung tâm.” Hiện nay thành phố đang đối mặt với tình trạng phát triển lan tỏa, khu vực trung tâm quá tải, việc làm tập trung ở khu lõi, trong khi các mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, đặc biệt quanh các tuyến Metro, chưa hoàn chỉnh. Hạ tầng kết nối trong và ngoài đô thị còn hạn chế. Các lĩnh vực sản xuất, logistics, tài chính, nghiên cứu và thị trường chưa tạo thành những chuỗi liên kết đủ chặt. Vì vậy, quy hoạch mới đề xuất tổ chức TPHCM theo 5 cực tăng trưởng. Trong đó, cực lõi trung tâm đảm nhiệm các chức năng tài chính, quản trị và dịch vụ toàn cầu; Phía Đông là cực đổi mới sáng tạo, kết nối với sân bay quốc tế Long Thành, hướng tới một “thung lũng đổi mới sáng tạo của Đông Nam Á”; Phía Tây phát triển đô thị gắn với y tế và giáo dục; Phía Bắc trở thành cực công nghiệp – logistics và phía Nam hình thành cực cảng biển – thương mại tự do – năng lượng, với Cái Mép – Thị Vải – Cần Giờ được định hướng trở thành trung tâm giao thương quốc tế, logistics và kinh tế biển.
PGS.TS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, Tổ trưởng Tổ chuyên gia hỗ trợ công tác lập Quy hoạch tổng thể, nhấn mạnh: quy hoạch lần này phải trở thành khung chiến lược phát triển đô thị, có khả năng dẫn dắt tăng trưởng, tổ chức lại không gian và phân bổ nguồn lực trong dài hạn.
"Theo ông Quy hoạch lần này Cần làm rõ hơn vị trí, vai trò của TPHCM là đô thị có ý nghĩa quan trọng nhất trong phát triển kinh tế Việt Nam, đồng thời có vị trí rất quan trọng đối với thế giới, là đô thị toàn cầu trong tương lai. Ở vị trí này, cần làm rõ vai trò của hệ thống giao thông gồm đường sắt, đường bộ, đường thủy và đường hàng không. Trong bốn loại hình đó, đường sông TPHCM vừa là cảnh quan đô thị, vừa kết nối không gian phát triển.”
Không chỉ là mặt đất, quy hoạch lần này còn tính đến không gian ngầm, hạ tầng năng lượng, hạ tầng dữ liệu, không gian trên cao và những quỹ đất dự trữ. Các động lực kinh tế mới như kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, tài chính quốc tế, công nghiệp sáng tạo, kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp, kinh tế ban đêm, kinh tế biển và kinh tế sông nước cũng cần được dành không gian để phát triển. Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc TPHCM Trương Trung Kiên cho rằng, từ cách tiếp cận này, không gian phát triển TPHCM cũng được mở rộng theo chiều sâu.
“Quy hoạch tập trung vào bốn nhóm vấn đề. Đầu tiên là nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế. Tiếp đến là tổ chức lại không gian hợp lý theo năng lực chịu tải và bảo vệ hệ sinh thái đặc thù của TPHCM. Đồng thời tăng cường kết nối vùng, liên kết vùng và quốc tế bằng hệ thống giao thông, logistics và hệ thống số đồng bộ. Nâng cao chất lượng đô thị, chất lượng sống, nhà ở, dịch vụ và thích ứng với biến đổi khí hậu.”
Theo Phó Chủ tịch UBND TPHCM Hoàng Nguyên Dinh, trong quy hoạch mới, giao thông được xác định là bộ khung để tổ chức lại đô thị. Thay vì tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào đường bộ, thành phố định hướng phát triển hệ thống giao thông đa tầng, lấy Metro, đường sắt liên vùng, BRT, xe buýt điện và đường thủy đô thị làm khung xương. Đồng thời phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD quanh các nhà ga và đầu mối giao thông. Tại đây, nhà ở, việc làm, thương mại, dịch vụ và không gian công cộng được tổ chức trong cùng một hệ thống. Dự thảo cũng đề xuất mạng lưới gồm 5 hành lang vành đai, 5 hành lang hướng tâm và một hành lang ven biển.
“Quy hoạch tổng thể TPHCM có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ cho chính quyền thành phố mà còn là sự kết tinh, hội tụ tâm huyết của cộng đồng doanh nghiệp, người dân, các nhà đầu tư, chuyên gia, trí thức và nhà khoa học. Đây là đóng góp có tính quyết định đến sự phát triển tương lai của TP.HCM. Bài toán đặt ra là làm sao biến đồ án từ trên giấy, trên máy tính trở thành hiện thực.”
Tình trạng ngập lụt và sụt lún đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong quy hoạch TPHCM lần này. Thay vì chỉ tập trung “thoát nước nhanh, chống ngập thụ động”, dự thảo quy hoạch hướng tới quản lý rủi ro tổng hợp: trữ nước, tiêu thoát nước, phục hồi hệ sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu. Hệ thống thoát nước được tổ chức theo 15 lưu vực chính, kết hợp hồ điều hòa, công viên ngập nước, hành lang xanh và các bề mặt thấm. Những khu vực nền yếu, thấp trũng như Bình Chánh, Nhà Bè, Cần Giờ sẽ phải kiểm soát chặt việc san nền và phát triển đô thị. Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn, tư duy quy hoạch TPHCM lần này không phải là cộng gộp ba quy hoạch của 3 địa phương trước đây, mà là kiến tạo nên một thành phố mới, một siêu đô thị thống nhất, đa cực, đa trung tâm, đa tầng và có khả năng kết nối toàn cầu.
“Mô hình và cấu trúc không gian phát triển gồm: năm cực động lực, năm trung tâm vệ tinh, ba hành lang kết nối động lực trọng điểm, năm liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Không gian của chúng ta rất rộng lớn và cách tiếp cận có nhiều điểm mới. Xác định đa cực không phải là chia đều không gian phát triển, mà phải tạo ra sự phân công chức năng, chuyên môn hóa và cộng hưởng giữa các khu vực. Đặc biệt đối với 10 vùng quản trị phát triển, phải gắn chặt tái cấu trúc không gian với tái cấu trúc nền kinh tế. Gắn kết các cực tăng trưởng, hành lang giao thông, trung tâm logistics, cảng biển, trung tâm đổi mới sáng tạo với các vùng đô thị. Từ đó, hình thành các chuỗi liên kết hoàn chỉnh giữa nghiên cứu, đào tạo, sản xuất, logistics đến tài chính và thị trường.”
Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, tạo thêm cơ sở pháp lý để thành phố phát huy các cơ chế, chính sách đặc thù và huy động nguồn lực phát triển. Một hành lang pháp lý mới, một quy hoạch mới đang được xây dựng. Điều quan trọng là biến những nền tảng này thành động lực phát triển thực tế bền vững, đồng thời giữ được không gian xanh, mặt nước và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.
