Phát triển nông nghiệp bền vững không chỉ là đáp ứng tiêu chuẩn xanh mà còn đòi hỏi thay đổi tư duy quản trị, ứng dụng khoa học công nghệ và tăng cường liên kết sản xuất. Quyết định 46 của Thủ tướng Chính phủ tạo cơ sở xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn, mở thêm cơ hội tiếp cận nguồn lực đầu tư. Bài viết sau sẽ làm rõ những điều kiện để chính sách đi vào thực tiễn. Bài viết của phóng viên Thế Anh.
Quyết định 46 – mở đường cho nông nghiệp bền vững
Nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ. Không chỉ nâng năng suất, ngành nông nghiệp còn phải đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao về môi trường, chất lượng sản phẩm và truy xuất nguồn gốc. Trong bối cảnh đó, Quyết định 46 của Thủ tướng Chính phủ vừa được ban hành đã xác định rõ những tiêu chí xác định dự án xanh và dự án tuần hoàn và được nhìn nhận là một cơ sở quan trọng để doanh nghiệp định hướng đầu tư, tổ chức sản xuất và tìm kiếm nguồn lực cho phát triển bền vững.
Với doanh nghiệp nông nghiệp, điều cần thiết trước tiên là xác định rõ dự án của mình đáp ứng những tiêu chí nào, cần thay đổi ở đâu và chuẩn bị ra sao để tiếp cận các nguồn hỗ trợ. Trần Quốc Bảo, Thạc sĩ ESG, hiện công tác tại Công ty Luật Pháp Đăng, phân tích: “Hiện nay, theo tôi, một trong những vấn đề đáng chú ý nhất đối với nông sản là xác định vùng trồng và truy xuất nguồn gốc. Bên cạnh đó là các tiêu chí để xác định dự án xanh và dự án tuần hoàn. Những tiêu chí này được thể hiện trong Quyết định 46, giúp các hộ nông dân, doanh nghiệp xuất khẩu nông sản xác định dự án của mình, thực hiện và đáp ứng các tiêu chí đặt ra. Qua đó, họ có thể tiếp cận các nguồn hỗ trợ của Chính phủ, đồng thời đáp ứng tiêu chí của các tổ chức tín dụng.”
Tuy nhiên, có tiêu chí thôi chưa đủ. Để chuyển đổi xanh đi vào thực chất, doanh nghiệp cần thay đổi cách quản trị, còn hợp tác xã và người nông dân phải được tham gia ngay từ quá trình xây dựng phương án sản xuất. Nếu thiếu sự liên kết giữa các chủ thể, những yêu cầu về môi trường và phát triển bền vững sẽ khó được thực hiện đồng bộ.
Bà Ngô Thị Kim Trang - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Ứng dụng và Đổi mới Sáng tạo Doanh Nghiệp (Viện 3AI), nhấn mạnh vai trò của người lãnh đạo trong quá trình này. “Chúng ta nói rất nhiều về E, S và G trong ESG, nhưng G – Governance, tức quản trị – lại được đặt ở sau. Theo tôi, chúng ta cần quản trị ngay từ đầu. Có quản trị thì mới có thể đưa vấn đề biến đổi khí hậu, yếu tố môi trường và xã hội vào quá trình vận hành. Chúng ta nên đặt yếu tố G – Governance – lên trước, bởi quản trị liên quan đến con người, đặc biệt là những người lãnh đạo: lãnh đạo doanh nghiệp, hợp tác xã, các ban, ngành, đoàn thể.”
Từ thay đổi tư duy đến thay đổi phương thức sản xuất là cả một quá trình. Trong đó, khoa học công nghệ giữ vai trò quan trọng, giúp doanh nghiệp kiểm soát chất lượng, giảm hao hụt và nâng giá trị nông sản.
Tại Trường Đại học An Giang, các hoạt động nghiên cứu nông nghiệp công nghệ cao đang được triển khai theo hướng gắn với nhu cầu doanh nghiệp. Theo Tiến sĩ Nguyễn Hữu Trí, Phó Hiệu trưởng trường Đại học An Giang, sự kết nối giữa nghiên cứu và sản xuất là điều kiện để công nghệ tạo ra giá trị thực tế. “Chúng tôi mong muốn là kết nối với các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp và chuyển tải các kiến thức mà chúng tôi thực hiện nghiên cứu trong suốt cái thời gian qua, từ kết quả của dự án đến doanh nghiệp. Và từ doanh nghiệp thì chúng tôi có thể nhận được những yêu cầu, những ý tưởng của doanh nghiệp để sau đó chúng tôi quay lại thực hiện nghiên cứu và chuyển giao cho doanh nghiệp.”
Ở góc độ thị trường, chuyển đổi xanh cũng đặt ra yêu cầu hình thành chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu, sản xuất đến tiêu thụ. Một doanh nghiệp nhỏ khó có thể tự mình giải quyết tất cả các khâu, từ công nghệ, nguồn vốn đến tìm kiếm khách hàng.
Chị Nguyễn Thị Thanh Vân là nhà sáng lập dự án S2M, đại diện doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực sản xuất vải da từ vỏ xoài, cho rằng hệ sinh thái hợp tác chính là điều kiện để những giải pháp mới có cơ hội phát triển. “Chúng tôi luôn quan niệm một điều là khởi nghiệp thì không thể đi một mình được. Khởi nghiệp chúng ta cần phải có một hệ sinh thái. Hệ sinh thái đến từ thứ nhất, ví dụ như đối với doanh nghiệp chúng tôi là đơn vị sản xuất thì chúng tôi cần liên kết vùng trồng. Cái thứ hai là khi mà làm ra được sản phẩm rồi thì chúng ta cần phải có kênh phân phối, khách hàng là ai có thể sẵn sàng chi trả cho giải pháp đó.”
Như vậy, Quyết định 46 không tự động giải quyết mọi khó khăn của nông nghiệp, nhưng tạo thêm cơ sở để nhận diện dự án xanh, dự án tuần hoàn và định hướng các nguồn lực đầu tư. Từ chính sách đến thực tiễn vẫn cần sự chủ động của doanh nghiệp, sự đồng hành của các tổ chức nghiên cứu, tài chính và đặc biệt là sự tham gia của người nông dân.
Khi tiêu chí xanh được cụ thể hóa thành quy trình sản xuất, công nghệ phù hợp và những mối liên kết có hiệu quả, nông nghiệp bền vững sẽ không chỉ là một định hướng dài hạn mà từng bước trở thành giá trị thực tế trên đồng ruộng và trên thị trường.





















