Tin tứcViệt Nam hiện có hơn 34.000 doanh nghiệp logistics, đóng góp khoảng 4,5-5% GDP, nhưng chi phí logistics lại tương đương khoảng 16% GDP, cao hơn đáng kể so với nhiều nước phát triển. Vì vậy, trong giai đoạn 2025-2035, một trong những định hướng quan trọng của ngành là đẩy mạnh chuyển đổi số, qua đó góp phần giảm chi phí logistics xuống 12-15% GDP. Tuy nhiên, đây là mục tiêu đặt ra nhiều thách thức cho cả doanh nghiệp lẫn ngành chức năng.
Chuyển đổi số trong logistics không diễn ra theo một đường thẳng từ giấy sang hoàn toàn điện tử mà đang phổ biến với mô hình giao dịch lai – một phương thức vận hành kết hợp song song giữa phương pháp truyền thống (chứng từ giấy, thao tác thủ công) và giải pháp số hóa (hợp đồng điện tử, email, dữ liệu trực tuyến).
Nói về mô hình chuyển đổi số này tại thị trường Đồng Nai, ông Nguyễn Duy Hưng, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Logistics Đồng Nai cho biết, “Thời gian qua, việc chuyển đổi này có những bước tiến rất vượt bậc. Cụ thể, đối với vấn đề thông quan đã diễn ra thông quan điện tử. Nhưng thực tế vẫn chưa toàn phần hết 100% và một số vấn đề vướng mắc liên quan đến thuế. Đó là những khó khăn để logistic chuyển đổi số. Tôi cho rằng, hai yếu tố giúp việc chuyển đổi số thành công, thứ nhất là nguồn nhân lực công nghệ thông tin và thứ hai chính là nguồn vốn để chuyển đổi”. Mức độ đầu tư và triển khai công nghệ giữa các doanh nghiệp vẫn chênh lệch đáng kể, số hóa vẫn chủ yếu diễn ra bên trong từng doanh nghiệp hoặc từng công đoạn, chưa hình thành kết nối xuyên suốt giữa doanh nghiệp vận tải, kho bãi, cảng, hãng tàu, chủ hàng và cơ quan quản lý. Đây là một điểm nghẽn khi Đồng Nai đang hướng tới trở thành trung tâm logistics của khu vực, ông Nguyễn Duy Hưng thông tin thêm.
Trong logistics, việc sử dụng đồng thời hợp đồng giấy với nền tảng điện tử, email, lệnh vận chuyển điện tử... có thể tạo ra tranh chấp về giá trị pháp lý, tính xác thực và thứ tự ưu tiên của tài liệu. Khi tranh chấp được đưa ra cơ quan tài phán, vấn đề không chỉ là dữ liệu điện tử có tồn tại hay không, mà còn phải chứng minh được nguồn gốc, tính toàn vẹn và quá trình hình thành của dữ liệu.
Luật sư Trương Công Hồng, Luật sư thành viên Công ty Luật ANHISA chia sẻ kinh nghiệm, “Một trong những nguyên tắc của vận đơn điện tử đó là chỉ tồn tại một bản ghi có giá trị duy nhất và tại bất kỳ một thời điểm nào đó, chúng ta hoàn toàn có thể yêu cầu hệ thống triết xuất thông tin đển xem, ai là bên kiểm soát vận đơn điện tử đó. Bên mua hàng dù được tiếp cận với bản scan vận đơn điện tử, nhưng việc làm giả là gần như không thể. Và có một điều đáng lưu ý là, dự thảo Bộ Luật Hàng hải và đường thủy vừa lấy ý kiến năm 2026, lần đầu tiên ghi nhận tư cách của vận đơn điện tử. Như vậy, trong thời gian sắp tới, chúng ta sẽ có một khung pháp lý tương đối đầy đủ để áp dụng vận đơn điện tử trong thực tế. Nhưng, trong thời gian chờ Luật có hiệu lực, chúng ta nên kiểm soát vận đơn bản gốc một cách chuẩn chỉnh nhất, không nên cung cấp bản scan cho bất cứ bên nào”.
Khẳng định thêm cơ sở pháp lý có thể thúc đẩy logistics Việt Nam đẩy mạnh số hóa, ông Ngô Khắc Lễ, Hòa giải viên Trung tâm hòa giải Việt Nam cho biết “Công ước Liên hợp quốc về Chứng từ hàng hóa có thể chuyển nhượng (NCD Convention), vừa được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua, có thể tạo ra một khuôn khổ pháp lý thống nhất cho chứng từ hàng hóa có thể chuyển nhượng dưới cả dạng giấy và điện tử. Đây có thể là nền tảng quan trọng để logistics Việt Nam tiến tới số hóa xuyên biên giới thực chất và đồng bộ hơn. Nếu thấy lĩnh vực nào phù hợp, doanh nghiệp có thể tự tìm tòi và áp dụng, không phải chờ đợi, nếu thực hiện sớm doanh nghiệp chắn chắn có ưu thế riêng, cả doanh nghiệp vừa và nhỏ đều có thể làm được đều này”.
PGS.TS Phạm Duy Nghĩa, Phó Chủ tịch VIAC, cho rằng khi số hóa đi sâu vào hoạt động kinh doanh, đầu tư, cách thức giải quyết tranh chấp cũng thay đổi, các tổ chức, đơn vị luôn đồng hành cùng doanh nghiệp đẩy mạnh việc chuyển đổi. "VIAC luôn luôn đồng hành cùng với doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp nhận biết được những rủi ro pháp lý và xây dựng một chiến lược phòng ngừa phù hợp. Nếu để tranh chấp xảy ra thì chi phí tăng lên rất cao. Vì vậy, nắm bắt được cách chuyển đổi sổ diễn ra để thiết kế, quản trị hợp đồng, nhìn trước được các rủi ro để quản trị được các rủi ro đó”.
Các chuyên gia cũng khuyến nghị, giải pháp phù hợp trong giai đoạn hiện nay là chuyển đổi số theo lộ trình từ trong ra ngoài, bắt đầu từ quy trình nội bộ, mở rộng sang những đối tác quen thuộc, sau đó tiến tới các giao dịch xuyên biên giới. Đồng thời, việc chuyển giao dữ liệu phải gắn với quyền và nghĩa vụ của từng bên để hạn chế rủi ro tranh chấp.
