Tin tứcSáng 10/9, trong không gian trang nghiêm của Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia Lăng Lê Văn Duyệt, phường Gia Định, TPHCM tổ chức Lễ Tiên thường, mở đầu chuỗi hoạt động Lễ giỗ lần thứ 194 Đức Thượng Công Tả quân Lê Văn Duyệt. Lãnh đạo TPHCM cùng đông đảo hậu duệ, đại diện các hội đình và người dân đã đến dâng hương, tưởng nhớ vị Tổng trấn Gia Định thành có nhiều công lao với vùng đất Nam Bộ.
Từ sáng sớm, khuôn viên Lăng Ông - Bà Chiểu đã rộn ràng tiếng trống, tiếng chiêng cùng những bước chân của các đoàn khách từ nhiều nơi tìm về. Trên Chánh điện, lễ vật được sắp đặt trang trọng. Các thành viên Ban Quý tế chỉnh tề trong lễ phục truyền thống, chuẩn bị cho từng nghi thức.
Khói hương lan nhẹ dưới những hàng cây cổ thụ. Giữa nhịp sống hiện đại của thành phố, không gian cổ kính của khu lăng mộ như chậm lại, đưa người dự lễ trở về với những lớp ký ức của vùng đất Gia Định xưa.
Lễ giỗ năm nay diễn ra trong ba ngày, từ ngày 10 đến 12/9, nhằm ngày 29 tháng 7 đến mùng 2 tháng 8 năm Bính Ngọ. Trong ngày đầu tiên, Ban tổ chức thực hiện nghi thức Cảm tạ, mời trầu rượu, tặng lộc; dâng hương, tế rượu, tế trà và cúng Tiên thường theo nghi thức Tiểu cung đình triều Nguyễn. Sau lễ tại Chánh điện, các đại biểu đến khu lăng mộ dâng hương Đức Thượng Công và phu nhân.
Một nét văn hóa được gìn giữ tại lễ giỗ là nghi thức mời trầu cau và rượu lễ. “Miếng trầu là đầu câu chuyện”, vừa thể hiện lòng hiếu khách, vừa gửi gắm tình cảm và sự trân trọng dành cho những người về dự lễ. Món lộc lưu niệm năm nay mang dòng chữ “Vạn cổ anh linh”, với ý nghĩa anh linh và công đức của bậc tiền nhân còn mãi với thời gian.
Ông Lê Văn Ngọc, Trưởng Ban Quản lý Di tích lịch sử - văn hóa Lăng Lê Văn Duyệt, cho biết lễ giỗ không chỉ tưởng nhớ Đức Thượng Công mà còn tri ân các bậc tiền nhân có công mở mang, xây dựng và giữ gìn đất nước.
“Lễ giỗ nhằm tưởng nhớ các vị tiền nhân, Anh hùng liệt sĩ và nhân dân đã có công lao mở mang bờ cõi, xây dựng, giữ gìn đất nước; qua đó giáo dục thế hệ trẻ hướng về cội nguồn và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc. Khi làm Tổng trấn Gia Định thành, Đức Thượng Công là một vị quan công minh, thanh liêm, chính trực, luôn quan tâm chăm lo đời sống nhân dân, giữ yên bờ cõi và mở mang vùng đất Nam Bộ.” Ông Ngọc nhấn mạnh.
Theo các tài liệu lịch sử, Tả quân Lê Văn Duyệt là một danh tướng, từng hai lần giữ chức Tổng trấn Gia Định thành. Trong thời gian cai quản vùng đất phương Nam, ông có nhiều đóng góp trong việc củng cố bộ máy hành chính, giữ gìn an ninh, phát triển kinh tế và ổn định đời sống người dân.
Với tài năng và đức độ, ông được người dân kính trọng, thân thương gọi là “Ông Lớn Thượng”. Sau khi ông qua đời vào năm 1832, nhân dân lập nơi thờ phụng và hằng năm tổ chức lễ giỗ để tưởng nhớ.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư, năm nay 106 tuổi, cho rằng một trong những dấu ấn lớn của Tả quân Lê Văn Duyệt là giữ gìn an ninh, tạo điều kiện cho các cộng đồng dân cư, trong đó có người Hoa, an cư lạc nghiệp. Vì vậy, trong những ngày giỗ như thế này, đồng bào người Hoa đến rất đông để tỏ lòng biết ơn. Đó là bản sắc của dân tộc Việt Nam chúng ta: thọ ơn của ai thì nhớ suốt đời.
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư, những lễ giỗ truyền thống còn mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc trong bối cảnh khoa học, công nghệ ngày càng phát triển, có lúc làm người trẻ sao nhãng các giá trị cội nguồn.
“Nếu không có những ngày giỗ trọng đại như thế này thì khó có hình thức trực quan để giúp các em hiểu lòng biết ơn tổ tiên. Có biết ơn tổ tiên thì mới biết bảo vệ giống nòi, bảo vệ đất nước. Ngày giỗ này giáo dục lớp trẻ nhiều lắm”, ông Nguyễn Đình Tư nói.
Đến dự lễ từ khu vực Dĩ An, ông Trần Văn Hai, Hộ phó Đình thần Dĩ An, cho biết mối giao lưu giữa đình và Lăng Lê Văn Duyệt đã được duy trì trong nhiều năm.
“Hằng năm, cứ đến ngày giỗ Đức Tả quân Lê Văn Duyệt, chúng tôi từ Đình thần Dĩ An lại về đây thắp hương, cầu nguyện cho bá tánh được bình an. Dĩ An với Lăng Ông cũng như một nhà, cùng gặp gỡ, giao lưu và hướng về bậc tiền nhân có công gìn giữ bờ cõi. Tôi cảm nhận lễ giỗ năm nay được tổ chức chu đáo, khu vực lăng khang trang, việc đón tiếp các đoàn rất nồng hậu.”
Lần thứ ba đến dự lễ giỗ, ông Lê Công Chính, nguyên cán bộ Bộ Tư lệnh TPHCM, cho rằng Lăng Ông - Bà Chiểu không chỉ là nơi thờ tự mà còn là địa chỉ giáo dục truyền thống, giúp các thế hệ hôm nay hiểu thêm về công lao của những bậc tiền nhân. Lễ giỗ năm nay càng thêm ý nghĩa khi Ban tổ chức thực hiện lễ tưởng niệm, cầu siêu các Anh hùng liệt sĩ, chiến sĩ trận vong và đồng bào tử nạn.
“Tôi đến đây để tưởng nhớ và bày tỏ lòng biết ơn đối với Đức Thượng Công Tả quân Lê Văn Duyệt. Năm nay, Lăng còn tổ chức lễ tưởng niệm các anh linh liệt sĩ, gắn với hoạt động kỷ niệm 500 ngày đêm. Đất nước ta đã trải qua những cuộc chiến tranh lâu dài, vì vậy, việc ghi nhớ công ơn của các bậc tiền nhân và những người có công là điều rất ý nghĩa.” Ông Chính bày tỏ.
Từ Đình Phú Thạnh, ông Lương Hoài Trọng Tính cho biết những nghi thức tại Lăng Ông - Bà Chiểu thể hiện rõ nét văn hóa truyền thống của cư dân Nam Bộ, đồng thời gắn kết các đình, hội và cộng đồng dân cư.
“Những lễ nghi được tổ chức thể hiện văn hóa truyền thống của người dân Nam Bộ, đồng thời bày tỏ lòng tri ân đối với các bậc tiền nhân mở cõi. Việc Lăng Ông - Bà Chiểu duy trì những nghi lễ này cho thấy sự giữ lửa đối với văn hóa dân tộc. Đây còn là địa chỉ để mọi người tìm đến học hỏi, giao lưu và hiểu thêm những giá trị tốt đẹp của ông cha trong lịch sử.”
Trong dòng người dự lễ có những bạn trẻ đến tìm hiểu lịch sử, kiến trúc và ký họa không gian lễ hội. Lần đầu tham dự cùng các thành viên trong lớp, Đỗ Thiên Ngọc, sinh viên Trường Đại học Tôn Đức Thắng, ấn tượng với quy mô và sự chỉn chu trong từng nghi thức.
“Những lễ hội như thế này giúp người trẻ chúng em tìm hiểu nhiều hơn về văn hóa của đất nước, biết trân trọng và gìn giữ những giá trị ấy. Em cũng mong muốn hiểu thêm về các nhân vật lịch sử, đồng thời bày tỏ lòng biết ơn đối với cha ông.” Em Ngọc bày tỏ.
Sau phần tế lễ là Lễ Xây chầu - Đại bội, cầu an và biểu diễn hát bội. Tuồng “Đức Thượng Công Lê Văn Duyệt” do Đoàn hát bội tuồng cổ Ngọc Khanh trình diễn góp phần đưa lịch sử đến gần công chúng bằng ngôn ngữ sân khấu truyền thống.
Ngày 11/9 là ngày Chánh giỗ, với nghi thức tế lễ Tiểu cung đình triều Nguyễn; tế Tiền hiền, Hậu hiền, Anh hùng liệt sĩ; biểu diễn hát bội và Lễ Tôn Vương - Hồi chầu. Ngày 12/9, Ban tổ chức thực hiện lễ Cúng Hậu thường và tiếp tục đón người dân đến chiêm bái.
Qua 194 năm, lễ giỗ Đức Thượng Công Tả quân Lê Văn Duyệt vẫn được cộng đồng trang trọng duy trì. Mỗi nén hương được thắp lên không chỉ để tưởng nhớ một nhân vật lịch sử mà còn nối dài đạo lý uống nước nhớ nguồn, giúp những giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đất Nam Bộ tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ mai sau.