Tin tứcTrong bối cảnh nhu cầu năng lượng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ngày càng gia tăng, bên cạnh các nguồn năng lượng tái tạo và truyền thống, điện hạt nhân đang được nhìn nhận như một phương án có khả năng cung cấp công suất lớn, ổn định và phát thải carbon thấp. Do đó, cần phải sớm chuẩn bị năng lực quốc gia cho nhiệm vụ này, và đào tạo phát triển nguồn nhân lực về xây lắp điện hạt nhân cần được quan tâm đi trước.
Ngày 30/11/2024, Quốc hội đã chính thức thông qua nghị quyết đồng ý tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận sau 8 năm tạm dừng. Điện hạt nhân cũng đã được đưa trở lại vào Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia với ưu tiên cao. Trong đó, đặt mục tiêu điện hạt nhân sẽ chiếm khoảng 6-8% sản lượng điện quốc gia vào năm 2050.
Hai Dự án Ninh Thuận 1 và 2 là trọng tâm của chương trình hạt nhân với tổng công suất dự kiến khoảng 4.000 - 6.400 MW. Dự án Ninh Thuận 1 dự kiến vận hành sớm nhất vào năm 2031 và trễ nhất vào năm 2035. Ninh Thuận 2 dự kiến vận hành trong giai đoạn 2036 - 2040.
Tiến sĩ Trần Bích Ngọc - Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ hạt nhân cho biết thêm về định hướng phát triển điện hạt nhân tại Việt Nam: "Hiện tại chúng ta đang chuẩn bị các điều kiện cần thiết để phát triển điện hạt nhân, bao gồm việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường hạ tầng khoa học công nghệ hạt nhân và đẩy mạnh hoạt động hợp tác quốc tế. Về chiến lược phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050, chiến lược này sẽ là công cụ quan trọng để định hướng dài hạn cho việc phát triển ngành năng lượng nguyên tử. Vừa rồi, Thủ tướng Chính phủ mới ký ban hành Quyết định số 438, đã coi điện hạt nhân là trụ cột về an ninh năng lượng và phải tập trung vào nghiên cứu phát triển để triển khai công nghệ lò phản ứng công suất nhỏ, phát triển công nghiệp hạt nhân và tăng cường năng lực nội địa hóa, tăng cường vấn đề về an toàn bức xạ, an toàn và an ninh hạt nhân, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.”
PGS TS Nguyễn Tuấn Khải - Phó Viện trưởng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam cho hay, từ 2016-2024, mặc dù chương trình điện hạt nhân dừng lại, không có nhiệm vụ nào liên quan được triển khai, tuy nhiên Viện vẫn tiếp tục xây dựng năng lực về công nghệ và an toàn điện hạt nhân, nghiên cứu về các công nghệ tiên tiến thế hệ III+, cũng như nghiên cứu công nghệ lò mô đun nhỏ (SMR) trong vài năm gần đây.
Từ cuối năm 2024, khi chương trình điện hạt nhân được khởi động trở lại, Viện tập trung đẩy mạnh đào tạo nhân lực, xây dựng đội ngũ chuyên gia đầu ngành, xây dựng các đề án, nhiệm vụ lớn liên quan đến công nghệ, thiết kế điện hạt nhân và phân tích, đánh giá an toàn các nhà máy điện hạt nhân dùng lò công suất lớn để hỗ trợ cho dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, cũng như triển khai tích cực việc nghiên cứu thiết kế SMR để triển khai tại Việt Nam trong tương lai.
"Chúng tôi có những nhóm rất mạnh liên quan đến tính toán vật lý, tính toán an toàn cho các loại công nghệ như của Nga, Hàn Quốc. Đặc biệt là sau sự cố Fukushima thì các nhóm phân tích an toàn của Viện đã tập trung phân tích các sự cố. Trong một thiết kế điện hạt nhân, sẽ có sự cố trong thiết kế và sự cố vượt ra ngoài thiết kế. Các nhóm nghiên cứu của viện đã tiếp cận và đã nắm bắt rất tốt. Trong giai đoạn 2016, Viện đã cử đi học và có được ba tiến sĩ tốt nghiệp ở Nga và Hàn Quốc chuyên về tính toán các sự cố trong nhà máy điện hạt nhân", PGS TS Nguyễn Tuấn Khải chia sẻ.
Đối với các dự án điện hạt nhân tại Ninh Thuận và chương trình phát triển điện hạt nhân nói chung, vấn đề nhân lực là quan trọng nhất. Ông Lê Văn Định - Phó Trưởng phòng Nhân sự, Ban Quản lý dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận, cho biết thêm, nhu cầu nhân lực tại dự án Ninh Thuận 1 là 1.920 người, Ninh Thuận 2 là 1.980 người. Tuy nhiên, các nỗ lực bồi dưỡng và thu hút nhân tài đang thực sự khó khăn.
"Những kỹ sư điện hạt nhân giai đoạn này thì thách thức hiện giờ là về phần chuyên môn, sau thời gian chuyển sang làm các mảng chuyên môn khác cũng đã bị mai một. Về ngoại ngữ, chủ yếu là các kỹ sư học về tiếng Nga, trong khi tại Việt Nam hiện nay tiếng Nga không phải là số một, tiếng Anh chuyên ngành thì không được tiếp xúc thường xuyên nên cũng không được tốt. Về tuổi đời, đến năm 2035 theo chúng tôi tính toán thì đội ngũ này trung bình là 43 tuổi và thời gian tham gia vận hành nhà máy chỉ còn khoảng 10 năm nữa thôi. Vì vậy chúng tôi mong muốn Bộ Giáo dục Đào tạo bổ sung các chỉ tiêu đào tạo để có đủ nguồn nhân lực cho hai dự án này", ông Lê Văn Định nêu thực tế.
TS Nguyễn Kiên Cường - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt nhận định, Nghị quyết 57 đã mở ra thời cơ phát triển cho ngành năng lượng nguyên tử. Nếu năm 2025 là giai đoạn khởi động thì từ năm 2026 bước vào tăng tốc, đòi hỏi phải được định hướng phục vụ trực tiếp các công nghệ chiến lược và được đầu tư đồng bộ về trang thiết bị. Cần có cơ chế đặc thù nhằm thu hút, giữ chân nhân tài và hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, tạo nền tảng đưa ngành năng lượng nguyên tử Việt Nam phát triển bền vững và lâu dài. Đào tạo nhân lực hạt nhân cần dựa trên “tam giác vàng” gồm doanh nghiệp - viện nghiên cứu - trường đại học.
"Nếu muốn chúng tôi thành một trung tâm huấn luyện thì chúng tôi vẫn cần có trang thiết bị, có phần mềm mới, đặc biệt là chúng tôi đang cần nguồn nhân lực chất lượng rất cao để có thể giảng dạy được. Phối hợp với các trường đại học trong hướng dẫn về thực tập, nghiên cứu sâu hơn và đào tạo nhân sự, đấy là câu chuyện chúng tôi mong muốn. Trường đại học, cơ sở nghiên cứu và hỗ trợ kỹ thuật liên quan tới lĩnh vực về hạt nhân nói chung nên tạo ra một diễn đàn với nhau, như một forum. Nếu ta tham gia forum và có người điều phối thì rất tốt. Tôi nghĩ là người hưởng lợi lớn nhất đó chính là người dân, về sự an toàn, về sự cấp tiến, về công nghệ, … Tiền bạc sẽ tự đến đến nếu an toàn và hiệu quả", TS Nguyễn Kiên Cường nhấn mạnh.
Định hướng phát triển năng lượng hạt nhân tại Việt Nam đã có những bước chuyển quan trọng từ cuối năm 2024, chuyển từ trạng thái tạm dừng sang tái khởi động mạnh mẽ, không chỉ giúp tăng trưởng nguồn điện mà còn đáp ứng yêu cầu chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, sạch, đạt mục tiêu giảm phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Tuy nhiên, việc triển khai các dự án điện hạt nhân cũng đặt ra nhiều câu hỏi phức tạp cần phải được tiếp tục thảo luận trên cơ sở khoa học và kinh nghiệm quốc tế. Đặc biệt, điều kiện then chốt hiện nay là đào tạo và khôi phục nguồn nhân lực hạt nhân chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu vận hành các nhà máy điện hạt nhân trong thập kỷ tới.