Tin tứcTrong bối cảnh chương trình điện hạt nhân được khởi động trở lại, Việt Nam không chỉ cần nhân lực vận hành nhà máy mà còn phải xây dựng đội ngũ quản lý, pháp quy, nghiên cứu và hỗ trợ kỹ thuật đủ năng lực.
Nhu cầu nhân lực lớn
Theo các chuyên gia năng lượng nguyên tử, việc xây dựng và vận hành nhà máy điện hạt nhân kéo dài trong nhiều thập kỷ. Vì vậy, bên cạnh nhân lực trực tiếp tại nhà máy, đội ngũ quản lý, pháp quy, nghiên cứu, phát triển và hỗ trợ kỹ thuật cũng đóng vai trò quan trọng.
Theo Quyết định số 1012 về đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035, đến năm 2030, Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 cần khoảng 1.920 người và Ninh Thuận 2 khoảng 1.980 người.
Bên cạnh đó, Quyết định số 893 đặt ra yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu - phát triển, ứng dụng và hỗ trợ kỹ thuật trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.
Đến năm 2030, mục tiêu là tất cả nhân lực quản lý nhà nước về năng lượng nguyên tử ở Trung ương và địa phương được đào tạo, bồi dưỡng đủ năng lực; ít nhất 50% nhân lực của cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia đủ năng lực phục vụ xây dựng pháp luật, thẩm định, đánh giá, thanh tra, giám sát an toàn và an ninh đối với nhà máy điện hạt nhân và lò phản ứng nghiên cứu.
Hiện các chủ đầu tư dự án nhà máy điện hạt nhân đã phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các đối tác công nghệ và đơn vị có kinh nghiệm xây dựng kế hoạch tổng thể đào tạo nguồn nhân lực và bắt đầu triển khai đào tạo.
Trung tâm Đào tạo hạt nhân thuộc Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (VINATOM) cũng đang tăng cường đào tạo theo yêu cầu mới. Trung tâm đã triển khai các khóa đào tạo về điện hạt nhân cho cán bộ của PetroVietnam (PVN), đồng thời đào tạo nghiên cứu sinh ở những chuyên ngành gắn với nhu cầu nhân lực cho điện hạt nhân.
Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Bộ Khoa học và Công nghệ, đang phối hợp các đơn vị liên quan xây dựng kế hoạch tổng thể, rà soát nhu cầu nhân lực và xây dựng chương trình đào tạo cho các lĩnh vực chuyên môn. Thời gian tới, Cục sẽ đàm phán, ký kết và cử cán bộ đi đào tạo, thực tập tại các cơ sở hạt nhân uy tín ở nước ngoài.
Hai điểm nghẽn về đào tạo
Trong khi nhu cầu nhân lực tăng, đào tạo chuyên sâu về điện hạt nhân đang gặp khó khăn về đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất.
Theo Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Viện hiện chỉ có khoảng 10 chuyên gia về điện hạt nhân và các chuyên môn liên quan có thể tham gia giảng dạy. Phần lớn trong số này đã nghỉ hưu hoặc sắp đến tuổi nghỉ hưu. Tại các trường đại học tham gia đào tạo, tình trạng thiếu giảng viên chuyên sâu về điện hạt nhân cũng phổ biến.
Trung tâm Đào tạo hạt nhân cho biết trang thiết bị phục vụ thực hành, thực nghiệm chưa đáp ứng yêu cầu. Phòng thí nghiệm của Trung tâm chưa có nguồn phóng xạ, các mô hình thực hành chủ yếu sử dụng nước và nhiệt. Một số phương tiện cơ bản phục vụ học viên thực hành cũng còn hạn chế.
Các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần đầu tư, nâng cấp và mở Khoa Công nghệ điện hạt nhân tại hai trường đại học kỹ thuật tốt nhất Việt Nam; xây dựng chương trình đào tạo đạt chuẩn quốc tế, đầu tư phòng thí nghiệm, phát triển đội ngũ giảng viên và liên kết đào tạo, thực tập ở nước ngoài.
Việc đào tạo ở bậc đại học cũng cần xuất phát từ nhu cầu nhân lực và yêu cầu năng lực của từng vị trí việc làm. Trước mắt, có thể tập trung xây dựng một số chương trình đào tạo cốt lõi về điện hạt nhân đạt chuẩn quốc tế, sau đó đào tạo chuyên sâu theo từng vị trí.
Tăng cường hợp tác quốc tế
Trong điều kiện nguồn lực trong nước còn hạn chế, hợp tác quốc tế được xác định là giải pháp quan trọng để phát triển nhân lực.
Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân Nguyễn Hoàng Linh cho rằng cần có lộ trình đầu tư dài hạn và cơ chế phù hợp để phát triển, duy trì đội ngũ chuyên gia. Đồng thời, tiếp tục tăng cường hợp tác với IAEA và các quốc gia có nền công nghiệp hạt nhân phát triển, triển khai các chương trình đào tạo, bồi dưỡng và trao đổi chuyên gia.
Mạng lưới chuyên gia năng lượng hạt nhân người Việt Nam ở nước ngoài (VietNuc) cũng đã hỗ trợ đào tạo cho cán bộ quản lý dự án điện hạt nhân và cán bộ quản lý nhà nước về an toàn kỹ thuật, thể chế.
Mạng lưới hiện có khoảng 200 thành viên làm việc tại Pháp, Anh, Italia, Việt Nam, Bỉ, Áo, Mỹ, Canada và đang tiếp tục mở rộng trong nhiều lĩnh vực như nghiên cứu, vật liệu, kỹ thuật, pháp quy và quản lý dự án hạt nhân.