Tin tứcTài chính số Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, thể hiện qua tỷ lệ người có tài khoản ngân hàng đạt 87% và số lượng giao dịch QR tăng hơn 128% trong giai đoạn 2021 - 2025. Sự chuyển dịch này thể hiện đà tăng trưởng nhanh của tài chính số, nhưng cũng kéo theo hàng loạt rủi ro phi truyền thống liên quan đến rò rỉ dữ liệu, gian lận trực tuyến, tấn công mạng... Doanh nghiệp Việt cần nhận diện được rủi ro và chủ động phòng ngừa thiệt hại.
Tiến sĩ, luật sư Phan Hoài Nam, CEO Công ty Tư vấn và Công ty Luật W&A cho biết, công nghệ đang dần làm thay đổi cấu trúc giao dịch, phương thức quản lý khoản vay và mối quan hệ của các chủ thể… tạo ra nhiều dạng giao dịch. “Ngày nay, khi công nghệ tham gia rất sâu vào lĩnh vực tài chính rồi, chúng ta phải thực hiện các giao dịch điện tử như, hợp đồng điện tử, chữ ký diện tử, cơ chế xác minh ví điện tử… Từ những yếu tố này dẫn đến khâu tranh chấp không chỉ là vấn đề thanh toán mà còn là cấu trúc giao dịch, có thêm nhiều đối tác đặc biệt là các nền tảng tham gia trong quá trình cấp tín dụng. Đặc biệt là hệ thống pháp luật, tôi cho rằng còn chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ trong lĩnh vực tài chính”.
Bàn luận về tài sản số, tài sản mã hóa và các giao dịch được hình thành trên nền tảng blockchain, ông Phan Đức Trung, chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam chia sẻ, “Trước tiên, chúng ta có thể nhìn một cách khách quan, bản thân giao dịch tài sản mã hóa tồn tại từ trước khi có sàn giao dịch, nó xuất phát từ giao dịch thanh toán tức thời trong hệ thống ngân hàng. Do vậy, khi có quy định bắt buộc phải giao dịch trên sàn mã hóa thì đó là cách tổ chức thị trường nhằm bảo vệ nhà đầu tư. Tuy nhiên, cũng không thể tránh những giao dịch tự phát, có thể trong tương lại đó là những tài sản không được niêm yết, có mặt trên chính sàn gia dịch được cấp phép”.
Khi giao dịch tài chính số phát triển, các vấn đề pháp lý mới cũng sẽ dần xuất hiện và thách thức trong giai đoạn tới sẽ không chỉ là tạo hành lang pháp lý cho các mô hình mới, mà còn là bảo đảm tính minh bạch, khả năng kiểm soát rủi ro và phân định trách nhiệm. Luật sư Hoàng Nguyễn Hạ Quyên, Luật sư Điều hành LNT & Partners khuyến nghị, “Doanh nghiệp nên có sự phân định thật rõ ràng khi làm việc với đối tác, xác định khi có sự cố gì xảy ra thì trách nhiệm thuộc về ai, bên cung cấp nền tảng hay bên đi cho vay? Ví dụ như bị hacker tấn công chẳng hạn thì trách nhiệm thuộc về ai… phải rõ ràng điều khoảng như vậy để doanh nghiệp có thể tự bảo vệ mình khi thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản số hoặc cho vay trong giao dịch số. Và, giao dịch số với đặc thù rất nhanh, nên khi doanh nghiệp soạn hợp đồng liên quan đến tranh chấp, nên cân nhắc yếu tố hòa giải thương mại hoặc dùng trọng tài. Đây là hai cơ chế linh hoạt và nhanh”.
Sự phát triển của hoạt động tài chính, ngân hàng và các phương thức huy động vốn mới đang mở ra thêm cơ hội cho doanh nghiệp, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để thị trường phát triển an toàn và bền vững. PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa, Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cho biết, từ thực tiễn giải quyết tranh chấp, VIAC ghi nhận các tranh chấp trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng chiếm 10% tổng số vụ được Trung tâm tiếp nhận trong năm 2025. Cùng với đó, gần một nửa tổng số vụ tranh chấp tại VIAC trong năm có ít nhất một bên FDI và/hoặc yếu tố nước ngoài, cho thấy hoạt động kinh doanh, đầu tư của doanh nghiệp hiện nay ngày càng gắn với các quan hệ có yếu tố quốc tế, đa quốc gia. Do đó, những chuyển động của thị trường nói chung và tài chính nói riêng trong bối cảnh số hiện nay, đòi hỏi pháp luật cần tạo điều kiện đủ thuận lợi cho các hoạt động huy động vốn, theo kịp những giao dịch mới và bảo đảm quyền, lợi ích của các bên khi tranh chấp phát sinh.
“Số hóa giờ không còn là một thách thức nữa mà là sự thật hiển nhiên rồi, nó không chỉ bắt đầu bằng công nghệ mà bằng vô vàng dữ liệu được tạo ra dựa trên một nền kinh tế, trên những nguyên liệu hoàn toàn mới, đó là dữ liệu và xử lý dữ liệu. Trước thực tế như vậy thì việc thu thập và xử lý dữ liệu phục vụ cho lĩnh vực tài chính và các loại tài sản mới… những chuyển đổi đó đi rất nhanh. Từ góc độ người lèo láy doanh nghiệp chúng ta cần làm gì từ phía nội bộ doanh nghiệp, cần nhận diện những tài sản mới, những hệ điều hành mới”, PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa khẳng định.
Năm 2026, TPHCM đặt mục tiêu kinh tế số đóng góp trên 30% GRDP, đồng thời đẩy mạnh số hóa các ngành kinh tế trọng điểm, cho thấy chuyển đổi số đang trở thành một phần quan trọng trong quá trình phát triển của cộng đồng doanh nghiệp thành phố. Bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại & Đầu tư TPHCM (ITPC) cho rằng, chuyển đổi số đang tạo thêm động lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và mở rộng cơ hội tiếp cận các dịch vụ tài chính của doanh nghiệp. Để tiếp cận các sản phẩm tài chính dựa trên dữ liệu, doanh nghiệp cần từng bước số hóa hoạt động và xây dựng dữ liệu đầy đủ, minh bạch, có khả năng kiểm chứng, việc xác thực, lưu trữ đầy đủ thông tin giao dịch và xây dựng cơ chế xử lý tranh chấp phù hợp ngay từ quá trình vận hành, sẽ góp phần bảo đảm giá trị chứng minh của giao dịch khi có rủi ro phát sinh.
Cùng với đó, việc phát triển và hoàn thiện các cơ chế giải quyết tranh chấp cũng là yêu cầu quan trọng, để củng cố niềm tin cho doanh nghiệp và góp phần tạo nền tảng pháp lý ổn định cho thị trường tài chính Việt Nam.
