Tin tứcMới đây, Bộ Công an công bố dự thảo hồ sơ chính sách của dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự để lấy ý kiến. Trong đó, Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định bao quát đầy đủ các dạng tài sản trực tiếp liên quan đến tội phạm như tiền số, tài sản số, giấy tờ có giá và quyền tài sản.
Việc bổ sung quy định này nhằm thích ứng với thực tiễn phát triển của nền kinh tế số, đồng thời tăng hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm công nghệ cao, rửa tiền và các hành vi che giấu tài sản bất hợp pháp.
Theo Dự thảo báo cáo đánh giá tác động chính sách của dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), quy định hiện hành tại Điều 47 Bộ luật Hình sự chủ yếu đề cập tới “công cụ, phương tiện phạm tội”, “vật hoặc tiền”, “khoản thu lợi bất chính” và vật cấm lưu hành.
Trong khi đó, thực tế đã xuất hiện ngày càng nhiều loại tài sản phi truyền thống tồn tại trong môi trường số như tiền mã hóa, tài sản số, ví điện tử, tài sản ảo, quyền tài sản phát sinh trên nền tảng công nghệ và các loại chứng chỉ điện tử có giá trị tài chính.
Bộ Công an cho rằng thiếu quy định rõ ràng về các dạng tài sản này khiến công tác điều tra, kê biên, phong tỏa, truy vết và thu hồi tài sản phạm tội gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong các vụ án lừa đảo xuyên biên giới, rửa tiền, chiếm đoạt tài sản qua mạng hoặc sử dụng công nghệ blockchain để che giấu dòng tiền.
Do đó, Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định nhằm “bao quát đầy đủ các dạng tài sản như tiền số, tài sản số, giấy tờ có giá và quyền tài sản để phù hợp với tình hình thực tiễn”. Nội dung này được xem là một trong các chính sách nhằm hoàn thiện các quy định mang tính nguyên tắc của Bộ luật Hình sự, làm cơ sở cho công tác đấu tranh và phòng ngừa tội phạm trong bối cảnh mới.
Theo báo cáo rà soát, các chủ trương và pháp luật hiện hành đã bắt đầu ghi nhận khái niệm tài sản số. Cụ thể, Luật Công nghiệp Công nghệ số xác định tài sản số là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bằng công nghệ số trên môi trường điện tử; bao gồm tài sản ảo, tài sản mã hóa và các loại tài sản số khác. Vì vậy, việc bổ sung quy định trong Bộ luật Hình sự được coi là bước đi để bảo đảm tính đồng bộ giữa các đạo luật và tạo nền tảng pháp lý đầy đủ hơn cho xử lý hình sự.
Việc mở rộng phạm vi tài sản có thể bị tịch thu hoặc xử lý hình sự được đánh giá sẽ mang lại nhiều tác động tích cực. Trước hết, Nhà nước sẽ có thêm công cụ pháp lý để nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản do phạm tội mà có, hạn chế tình trạng tẩu tán tài sản thông qua nền tảng số hoặc chuyển đổi tài sản thành dạng phi truyền thống nhằm né tránh truy vết.
Trong bối cảnh tội phạm sử dụng công nghệ cao gia tăng, tiền số và tài sản số ngày càng trở thành phương tiện phổ biến để luân chuyển dòng tiền bất hợp pháp.
Nhiều vụ lừa đảo đầu tư, giả mạo sàn giao dịch, huy động vốn theo mô hình đa cấp xuyên quốc gia hoặc tấn công mạng tống tiền đều sử dụng tiền mã hóa để che giấu dấu vết giao dịch.
Vì vậy, việc bổ sung cơ sở pháp lý để xử lý các loại tài sản này được đánh giá là cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Báo cáo đánh giá tác động của chính sách nhấn mạnh quy định mới sẽ “tăng khả năng thu hồi tài sản, chống tẩu tán tài sản, chống che giấu tài sản phạm tội dưới dạng mới; đặc biệt hữu ích trong tội phạm công nghệ cao, rửa tiền, lừa đảo xuyên biên giới”.
Trong nhiều vụ lừa đảo công nghệ cao hiện nay, tài sản bị chiếm đoạt thường bị nhanh chóng chuyển đổi sang tiền số hoặc phân tán qua nhiều nền tảng xuyên biên giới, khiến khả năng thu hồi gần như rất thấp. Khi pháp luật có cơ chế nhận diện và xử lý rõ ràng với tài sản số, cơ hội thu hồi tài sản cho bị hại sẽ được cải thiện đáng kể.
Đối với doanh nghiệp, đặc biệt các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực công nghệ tài chính, trung gian thanh toán hoặc nền tảng số, chính sách mới cũng được coi là có ý nghĩa trong ngăn chặn hành vi rửa tiền, tài trợ tội phạm hoặc chuyển dịch tài sản bất hợp pháp qua môi trường điện tử.
Tuy nhiên, bên cạnh các tác động tích cực, việc bổ sung quy định liên quan đến tiền số và tài sản số sẽ đặt ra nhiều yêu cầu mới cho hệ thống pháp luật và bộ máy thực thi.
Theo báo cáo đánh giá tác động, Nhà nước sẽ phải sửa đổi, bổ sung đồng bộ nhiều quy định pháp luật liên quan, đặc biệt là Bộ luật Tố tụng hình sự và các luật chuyên ngành về cơ chế xác lập quyền sở hữu, truy vết giao dịch, phong tỏa tài sản, định giá tài sản số và thi hành án đối với các loại tài sản phi truyền thống.
Ngoài ra, thực thi trên thực tế đòi hỏi đầu tư lớn về hạ tầng kỹ thuật và nguồn nhân lực. Các cơ quan chức năng cần tăng cường năng lực giám định số, truy vết blockchain, quản lý ví điện tử, đồng thời đào tạo điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán và chấp hành viên có kiến thức chuyên sâu về công nghệ tài chính và tài sản số.
Đối với khu vực doanh nghiệp, nhất là các công ty fintech, sàn giao dịch hoặc trung gian thanh toán, chính sách mới có thể làm gia tăng chi phí tuân thủ liên quan tới lưu trữ dữ liệu, xác minh giao dịch, phối hợp phong tỏa tài sản hoặc cung cấp thông tin phục vụ điều tra.
Dù vậy, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ và tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi, việc hoàn thiện quy định pháp luật để xử lý các loại tài sản số được đánh giá là xu hướng tất yếu. Điều này không chỉ xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn phòng, chống tội phạm trong nước mà còn phù hợp với chuẩn mực quốc tế về chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và kiểm soát dòng tài sản bất hợp pháp xuyên biên giới.