Phim ngắn AI đang làm thay đổi cục diện ngành giải trí Trung Quốc. Khi các nhân vật ảo có thể dễ dàng được tạo ra bằng thuật toán, không ít diễn viên phụ và diễn viên quần chúng nhận ra khuôn mặt của chính họ đã trở thành một loại "tài sản" có thể đem ra giao dịch.
Một thị trường mua bán quyền sử dụng hình ảnh chân dung đang dần hình thành xoay quanh các nền tảng phim ngắn AI Trung Quốc. Thực trạng này được giới chuyên môn phân tích dựa trên ba khía cạnh: lợi ích kinh tế, mức độ sẵn lòng của diễn viên và rủi ro pháp lý.
Diễn viên "bán mặt" vì cạn kiệt cơ hội việc làm
Là một diễn viên đóng vai phụ theo hợp đồng ngắn hạn, Trương Tiểu Minh đã quyết định đưa khuôn mặt của mình lên "sàn giao dịch" AI với mức giá 1.500 NDT (khoảng hơn 5 triệu đồng), thậm chí mức giá sàn có thể hạ xuống 500 NDT (khoảng 2 triệu đồng). Động cơ của anh rất thực tế: số ngày đi diễn giảm sút nghiêm trọng kể từ khi làn sóng phim ngắn AI bùng nổ.
Điều đáng lo ngại là Trương Tiểu Minh thừa nhận bản thân chưa đọc kỹ các điều khoản hợp đồng. Đây chính là lỗ hổng lớn nhất trong giao dịch này, khi người bán đang đánh cược hình ảnh cá nhân vì một khoản thu nhập nhỏ trước mắt mà không màng đến những cam kết ràng buộc.
Trường hợp của nam diễn viên phản ánh một hệ lụy ít được nhắc đến: Công nghệ AI không chỉ tước đi cơ hội việc làm mà còn đẩy những người yếu thế trong ngành vào bước đường phải tự thương mại hóa chính khuôn mặt của mình.
Sự phân hóa trong giới diễn viên
Bà Trịnh Tích Nguyệt, Tổng giám chế của Hy An Ảnh Nghiệp (Gia Hưng) cho biết, thái độ của giới diễn viên đối với việc cấp phép chân dung đang có sự phân hóa rõ rệt. Một nhóm sẵn sàng nắm bắt cơ hội để gia tăng thu nhập, trong khi nhóm khác lại e ngại hình ảnh cá nhân có thể bị lạm dụng cho các nội dung nhạy cảm, phản cảm.
Công ty của bà từng đặt mục tiêu thu thập 1.000 bản quyền cấp phép khuôn mặt, nhưng thực tế hiện tại chưa vượt qua con số 200. Điều này cho thấy sự dè dặt của giới diễn viên lớn hơn nhiều so với kỳ vọng của các nhà sản xuất.
Nền tảng và nhà sản xuất: Bài toán lợi nhuận
Theo thống kê, phí cấp phép sử dụng chân dung giai đoạn đầu thường dao động từ 1.000 đến 3.000 NDT/năm, hợp đồng kỷ lục nhất chỉ chạm mức 7.000 NDT/năm. So với cát-xê từ các dự án phim truyền thống, đây là con số khiêm tốn, nhưng bù lại, người bán không cần tiêu tốn công sức hay thời gian quay phim.
Tuy nhiên, mức giá thấp đồng nghĩa với việc các diễn viên không có tiếng nói trong việc thương lượng. Nếu hình ảnh của họ được tái sử dụng trong hàng loạt dự án sinh lời, lợi nhuận khổng lồ mà nhà sản xuất thu về sẽ vượt xa số tiền ít ỏi ban đầu họ nhận được.
Sàn giao dịch khuôn mặt sôi động
Đại diện nền tảng Tân Trảo Thương Vụ cho biết, sàn giao dịch này mở cửa cho mọi đối tượng. Hình thức cấp phép được tính theo từng dự án cụ thể và không bao gồm quyền sử dụng dữ liệu để huấn luyện mô hình AI. Dù mới ở giai đoạn thử nghiệm công khai, nền tảng này đã thu hút hơn 800 khuôn mặt được niêm yết và hơn 1.600 hồ sơ đang chờ kiểm duyệt.
Với mức doanh thu hiện tại đạt khoảng 200.000 - 300.000 NDT, đại diện nền tảng tiết lộ một thực tế bất ngờ: khuôn mặt của những người bình thường (không phải diễn viên chuyên nghiệp) lại được các nhà sản xuất ưa chuộng nhất, đặc biệt trong mảng video quảng cáo thương hiệu. Điều này đi ngược lại với định kiến cho rằng chỉ gương mặt của người nổi tiếng mới có giá trị thương mại.
Song, những con số khả quan trên chỉ phản ánh tốc độ tăng trưởng của nền tảng, hoàn toàn không làm rõ được mức thù lao thực tế mà người bán khuôn mặt bỏ túi.
Rủi ro pháp lý: Những điều khoản bị lãng quên
Luật sư Phó Kiến (Văn phòng Luật Trạch Cẩn, Hà Nam) cảnh báo hàng loạt lỗ hổng pháp lý thường gặp trong các hợp đồng này, bao gồm: phạm vi cấp phép mơ hồ, rủi ro hình ảnh bị bán lại cho bên thứ ba và sự thiếu minh bạch trong tỷ lệ chia sẻ lợi nhuận.
Nghiêm trọng hơn là các rủi ro hậu hợp đồng: dữ liệu khuôn mặt hầu như không thể bị xóa bỏ hoàn toàn sau khi hết hạn và việc đơn phương rút lại quyền cấp phép trên thực tế là điều rất khó khăn.
Một chữ ký bất cẩn có thể trở thành bản án ràng buộc hình ảnh của diễn viên cả đời. Do đó, vấn đề cốt lõi không phải là việc mua bán quyền chân dung, mà nằm ở việc liệu hợp đồng có đủ minh bạch để người bán nhận thức rõ họ đang đánh đổi những gì.
Tương lai của ngành công nghiệp phim ngắn Trung Quốc
Nhiều chuyên gia dự báo trong tương lai, ngành giải trí sẽ chứng kiến sự tồn tại song song của ba hình thức: phim quay người thật, phim do AI tạo ra 100% và phim kết hợp giữa người thật và AI. Cùng với đó, sự xuất hiện của các "minh tinh kỹ thuật số" sẽ ngày càng bùng nổ.
Nếu kịch bản này xảy ra, thị trường cấp phép hình ảnh cá nhân sẽ còn mở rộng mạnh mẽ. Nhưng câu hỏi lớn đặt ra là: liệu các cơ chế pháp lý để bảo vệ quyền lợi người bán có theo kịp tốc độ tiến hóa của công nghệ?
Bức tranh toàn cảnh cho thấy một sự đánh đổi: nhà sản xuất có được nguồn tài nguyên khuôn mặt giá rẻ và hợp pháp, những diễn viên thất nghiệp có thêm một khoản thu nhập nhỏ lẻ, nhưng cái giá phải trả là sự mất kiểm soát đối với hình ảnh cá nhân.
























