Tin tứcĐộng thái được công bố đúng thời điểm mức thuế tạm thời 10% áp dụng trong 150 ngày hết hiệu lực, qua đó giúp Washington duy trì một mức thuế nền trên phần lớn hàng hóa nhập khẩu.
Mỹ cho rằng các đối tác chưa thực thi hiệu quả biện pháp ngăn hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức đi vào chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, nhiều nước bác bỏ cáo buộc này, cho rằng Washington đang sử dụng một vấn đề về quyền lao động để phục vụ chính sách bảo hộ thương mại.
Thay đổi cơ sở pháp lý, giữ nguyên chiến lược
Các mức thuế mới được áp dụng theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cơ chế cho phép Mỹ ứng phó với những hành vi thương mại bị coi là không công bằng hoặc phân biệt đối xử.
Đây được xem là bước đi đầu tiên của Nhà Trắng nhằm tái thiết chính sách thuế quan sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 2 bác bỏ phần lớn các mức thuế “có đi có lại” được áp đặt theo luật về quyền hạn kinh tế khẩn cấp.
So với cơ sở pháp lý trước đây, Mục 301 đã được nhiều đời tổng thống Mỹ sử dụng và từng vượt qua các thách thức tại tòa án. Việc chuyển sang công cụ này cho thấy chính quyền Trump không từ bỏ chiến lược thuế quan, mà đang tìm cách xây dựng một hệ thống có nền tảng pháp lý bền vững hơn.
Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ, chính sách mới bao phủ 99,4% kim ngạch nhập khẩu, nhưng miễn trừ nhiều nhóm hàng như dầu khí, phân bón, một số thực phẩm, khoáng sản chiến lược, máy bay và linh kiện.
Những sản phẩm đã chịu thuế an ninh quốc gia, như xe hơi, thép, nhôm và đồng, cũng không thuộc diện áp dụng.
Việt Nam chịu mức thuế 12,5%
Việt Nam nằm trong nhóm 38 nền kinh tế chịu mức thuế 12,5%. Phía Mỹ ghi nhận Việt Nam đã ban hành quy định mới về cấm nhập khẩu hàng hóa có liên quan đến lao động cưỡng bức, nhưng cho rằng việc thực thi vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.
Ngày 25/7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng khẳng định Việt Nam nghiêm cấm mọi hình thức lao động cưỡng bức, đồng thời tuân thủ các quy định của Tổ chức Lao động Quốc tế, các điều ước quốc tế và những hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia.
Trước đó, ngày 22/7, Chính phủ ban hành Nghị định 292/2026/NĐ-CP, cấm nhập khẩu hàng hóa được khai thác, sản xuất hoặc chế tạo toàn bộ hay một phần bằng lao động cưỡng bức.
Bộ Ngoại giao cho rằng quyết định của Mỹ chưa phản ánh đầy đủ thực tế cũng như những nỗ lực của Việt Nam trong phòng ngừa, giảm thiểu và xóa bỏ lao động cưỡng bức. Việt Nam sẽ tiếp tục trao đổi với Washington trên tinh thần xây dựng, đề nghị Mỹ đánh giá đầy đủ các biện pháp đã triển khai và điều chỉnh mức thuế phù hợp hơn với thực tế.
Phản ứng trái chiều từ các đối tác
Nhiều quốc gia phản đối lý do mà Mỹ đưa ra. Trung Quốc tuyên bố phản đối mọi hình thức áp thuế đơn phương và cho rằng chiến tranh thương mại không mang lại lợi ích cho bất kỳ bên nào.
Australia gọi quyết định của Mỹ là "hoàn toàn không có cơ sở", trong khi Brazil cho rằng Washington đã lợi dụng vấn đề lao động cưỡng bức để biện minh cho chính sách bảo hộ. Brasilia tuyên bố sẽ kích hoạt các biện pháp đáp trả theo Luật Đối ứng và đưa vụ việc ra cơ chế giải quyết tranh chấp của Tổ chức Thương mại Thế giới.
EU cũng bác bỏ cáo buộc không hành động đầy đủ chống lao động cưỡng bức. Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas nhấn mạnh khối này có hệ thống luật lao động và điều kiện bảo vệ người lao động cao hơn nhiều nền kinh tế khác.
Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu phản ứng thận trọng hơn, cho rằng kết quả nhìn chung vẫn nằm trong giới hạn thuế quan mà Mỹ và EU đã thống nhất trước đó. Một số mặt hàng như kim cương, máy bay, linh kiện và dược phẩm tiếp tục được miễn trừ.
Anh cho biết quyết định mới không làm thay đổi đáng kể điều kiện tiếp cận thị trường Mỹ do 2 bên đã có các thỏa thuận riêng đối với thép, dược phẩm, rượu whisky và công nghệ y tế. Dù vậy, doanh nghiệp Anh lo ngại hàng hóa nước này có thể mất một phần lợi thế cạnh tranh so với EU.
Đằng sau đợt áp thuế mới của Mỹ
Dù vậy, đợt áp thuế mới nhiều khả năng chỉ là bước khởi đầu. Chính quyền Mỹ đang tiến hành thêm các cuộc điều tra về dư thừa công suất công nghiệp, trợ cấp xuất khẩu, sở hữu trí tuệ và bảo vệ các ngành chiến lược như bán dẫn, robot và máy móc công nghiệp.
Điều đó cho thấy mục tiêu của Washington không chỉ giới hạn ở chống lao động cưỡng bức. Thuế quan đang được sử dụng để thúc đẩy sản xuất trong nước, giảm thâm hụt thương mại, gây sức ép buộc các đối tác nhượng bộ và tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu.
Một số doanh nghiệp nhỏ của Mỹ đã khởi kiện chính sách mới, cho rằng Mục 301 không cho phép chính quyền áp thuế gần như toàn bộ hàng hóa từ phần lớn các quốc gia theo một mức định sẵn. Tuy nhiên, quá trình pháp lý có thể kéo dài và các mức thuế vẫn được duy trì trong thời gian chờ phán quyết.
Sau thất bại tại Tòa án Tối cao, chính quyền Trump không từ bỏ "bức tường thuế quan" mà chuyển sang xây dựng lại từng phần bằng những công cụ pháp lý truyền thống hơn. Sự thay đổi này báo hiệu thương mại quốc tế sẽ tiếp tục đối mặt với bài toán mới, khi thuế quan ngày càng trở thành một đòn bẩy phục vụ đồng thời các mục tiêu kinh tế, đối ngoại và địa chính trị của Mỹ.