Đề xuất lộ trình giảm giờ làm việc xuống 40 giờ mỗi tuần

Tại Hội thảo đánh giá 5 năm thực hiện Bộ luật Lao động do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tổ chức ngày 15/1, GS Lê Vân Trình, Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật An toàn vệ sinh lao động, đề xuất nghiên cứu và quy định rõ trong luật lộ trình giảm thời giờ làm việc bình thường của khu vực doanh nghiệp từ 48 giờ xuống 44 giờ và tiến tới 40 giờ mỗi tuần.

Theo GS Trình, việc giảm giờ làm không nên dừng ở mức khuyến khích mà cần được luật hóa nhằm bảo vệ an toàn, sức khỏe người lao động, nhất là trong các ngành thâm dụng lao động.

Thực tế cho thấy dù pháp luật khuyến khích tuần làm việc 40 giờ, phần lớn doanh nghiệp vẫn duy trì mức 48 giờ mỗi tuần.

Khảo sát tại một số khu công nghiệp cho thấy nhiều lao động chấp nhận làm việc kéo dài để tăng thu nhập, song phải đánh đổi bằng sức khỏe suy giảm và thiếu thời gian cho gia đình. Làm thêm giờ vì vậy đang trở thành điểm nóng trong quan hệ lao động.

Luật quy định làm thêm trên nguyên tắc tự nguyện, song theo GS Trình, tính tự nguyện này trên thực tế còn mang tính hình thức.

Người lao động thường khó từ chối tăng ca nếu muốn giữ việc làm và cải thiện thu nhập.

Đặc biệt vào các tháng cao điểm cuối năm, doanh nghiệp thường bố trí tăng ca liên tục trong nhiều tuần, khiến người lao động mệt mỏi kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn và tranh chấp lao động tập thể.

Dẫn nghiên cứu của Viện Khoa học Lao động và Xã hội, GS Trình cho biết trong các ngành thâm dụng lao động, tai nạn thường xảy ra nhiều vào cuối ca làm việc hoặc giai đoạn tăng ca cao điểm, khi người lao động mệt mỏi, giảm tập trung.

Những người thường xuyên làm thêm 40–50 giờ mỗi tháng có tỷ lệ mắc các triệu chứng mệt mỏi mãn tính, đau đầu, giảm khả năng tập trung cao hơn đáng kể, qua đó làm gia tăng nguy cơ tai nạn lao động do thao tác sai hoặc vi phạm quy trình an toàn.

Từ thực tế này, ông kiến nghị cần rà soát toàn diện quy định về trần làm thêm giờ để hài hòa giữa yêu cầu sản xuất và bảo vệ sức khỏe người lao động; đồng thời tăng chế tài xử phạt đối với doanh nghiệp vi phạm.

Bên cạnh đó, cần tăng cường thanh tra việc thực hiện nghỉ giữa giờ, nghỉ phép năm và quy định rõ thời gian nghỉ phục hồi sau ca làm việc nhằm phòng ngừa tai nạn và suy giảm sức khỏe.

“Giờ làm việc và nghỉ ngơi là quyền lợi của người lao động chứ không phải phúc lợi. Lao động được nghỉ ngơi đầy đủ thì năng suất và hiệu quả sản xuất mới bền vững”, GS Trình nhấn mạnh.

Đề xuất giảm giờ làm việc theo lộ trình đã nhiều lần được nêu tại nghị trường Quốc hội.

Tháng 6/2025, đại biểu Phạm Trọng Nghĩa đề xuất giảm giờ làm từ 48 xuống 44 giờ mỗi tuần vào năm 2026 và tiến tới 40 giờ vào năm 2030, đồng thời sớm ban hành chiến lược phát triển nhân lực quốc gia.

Theo Bộ luật Lao động hiện hành, thời giờ làm việc bình thường không quá 8 giờ mỗi ngày và 48 giờ mỗi tuần; Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp thực hiện tuần làm việc 40 giờ.

Thời gian làm thêm không quá 40 giờ mỗi tháng và 200 giờ mỗi năm, riêng một số ngành nghề được phép làm thêm tối đa 300 giờ mỗi năm.