Tin tứcCó những giờ học được nhớ đến không chỉ bởi những sản phẩm đẹp mắt, mà bởi hành trình học sinh đã đi qua để tạo nên sản phẩm ấy: đọc, tìm hiểu, đặt câu hỏi, thử nghiệm, trao đổi, điều chỉnh và trưởng thành. Với Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Sài Gòn, TPHCM), chuyên đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học Tiếng Việt theo dự án cho học sinh lớp 5” chính là một hành trình như thế.
Chuyên đề do Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện; nhà trường đảm nhiệm tiết dạy minh họa. Chương trình có khoảng 300 đại biểu tham dự trực tiếp, 1.000 điểm cầu trực tuyến.
Điểm nhấn của chuyên đề là dự án “Từ trang sách đến thế giới xanh”, được xây dựng dành cho học sinh lớp 5 với chủ điểm Thiên nhiên kì thú. Dự án lấy đọc làm điểm xuất phát, từ đó kết nối đọc hiểu, kiến thức từ và câu, viết, nói và nghe, đọc mở rộng.
Học sinh được tham gia vào 5 nhóm chuyên gia với những nhiệm vụ phong phú: Bút xanh kể chuyện – Từ ý tưởng đến trang viết; Đại sứ thiên nhiên – Thiên nhiên qua lời em kể; Thám tử từ ngữ – Khám phá thế giới ngôn từ; Nhà thám hiểm trang sách – Theo dấu những trang sách xanh; Thanh âm của thiên nhiên – Đọc hiểu, đọc diễn cảm và cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên.
Mỗi nhóm có một trọng tâm nhưng không tách rời, điều học sinh đọc được trở thành vốn từ và chất liệu để viết, để nói, những câu hỏi mới lại đưa các em trở về với những trang sách tiếp theo.
Với sự hỗ trợ của các công cụ trí tuệ nhân tạo như ChatGPT, NotebookLM, Padlet,… học sinh có thêm cơ hội tìm kiếm thông tin, phát triển ý tưởng, sáng tạo nội dung, thiết kế sản phẩm và trình bày kết quả học tập. Đáng chú ý, các em không chỉ sử dụng công nghệ mà còn được rèn luyện kỹ năng kiểm chứng thông tin, lựa chọn, chỉnh sửa và chịu trách nhiệm với sản phẩm do mình tạo ra.
Em Khánh Uyên, học sinh lớp 5 trường tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm chia sẻ: “Đến với dự án, chúng em đã cùng nhau đọc sách, tìm hiểu những cảnh đẹp của đất nước và lựa chọn các thông tin để xây dựng các sản phẩm giới thiệu về thiên nhiên Việt Nam. Nhóm của chúng em đã thực hiện 30 sản phẩm logo, giới thiệu về cảnh đẹp thiên nhiên, 7 bài thuyết trình Powerpoint, các túi vải vẽ cảnh đẹp thiên nhiên kèm hình ảnh logo và phần đọc giới thiệu. Để hoàn thành sản phẩm, nhóm chúng em đã cùng nhau đọc văn bản, viết đề dẫn, góp ý cho nhau và rèn nói sao cho tự tin, rõ ràng và sinh động, thu hút người nghe.”
Trong hành trình ấy, giáo viên không đứng ngoài nhưng cũng không làm thay học sinh. Các giáo viên dẫn dắt không tạo sản phẩm mẫu để học sinh làm theo mà thiết kế nhiệm vụ, gợi mở câu hỏi, giới thiệu nguồn học liệu, hướng dẫn phương pháp, phản hồi và giúp học sinh kết nối sản phẩm với yêu cầu của môn Tiếng Việt. Vì vậy, vai trò của người thầy chuyển từ “hướng dẫn học sinh làm sản phẩm” sang “dẫn dắt quá trình học sinh tự tạo ra sản phẩm và phát triển năng lực của mình”.
Thầy Hồ Linh Trung, giáo viên trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm, nói rõ hơn: “Ở khu vực sảnh của nhà trường, ngoài những sản phẩm AI được trưng bày thì cũng có rất nhiều sản phẩm thủ công được chính các em làm nên. Ở đây dự án không phải hướng đến là chúng ta phải áp dụng tất cả các sản phẩm đều là AI, mà cần phải có những bàn tay thủ công của trẻ em, đó chính là ý tưởng của các bạn. Năng lực của các bạn học sinh lớp 5 đã được bồi đắp từ những lớp nhỏ nhất, vì nhà trường mỗi năm đều tổ chức ít nhất 1 - 2 ngày hội ở mỗi khối để các em hình thành năng lực tiếng Việt cũng như các môn khác.”
Đối với nỗi lo học sinh lạm dụng trí tuệ nhân tạo (AI), chia sẻ từ góc độ quản lý, bà Đỗ Ngọc Chi, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm khẳng định nhà trường luôn kiểm soát chặt chẽ quá trình sử dụng AI của học sinh trong chuyên đề. Thành công của chuyên đề không chỉ ghi dấu ấn của khối 5 mà là sự đồng hành liên tục từ lớp 1 đến lớp 4, cùng sự hỗ trợ tích cực của giáo viên Tin học, Mỹ thuật và Công nghệ.
“Đặc biệt, toàn bộ sản phẩm học sinh đăng tải trên nền tảng Padlet đều được giáo viên chủ nhiệm, nhóm chuyên gia và cả giáo viên các khối lớp khác tham gia chéo để nhận xét, định hướng, đảm bảo loại bỏ tình trạng thụ động phụ thuộc vào AI của học sinh”, bà Đỗ Ngọc Chi khẳng định.
Ông Nguyễn Thái Vĩnh Nguyên, Phó phòng Giáo dục Phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM, cũng lưu ý, một sản phẩm được AI hỗ trợ chỉ thực sự có ý nghĩa khi học sinh đã trực tiếp đọc, suy nghĩ, lựa chọn, diễn đạt, trao đổi và sáng tạo.
“Học sinh phải được nhắc nhở về tính liêm chính trong những sản phẩm được tạo ra từ AI. Sản phẩm do AI tạo ra là điều bình thường, nhưng sản phẩm mà các em nhờ AI gợi ý và tạo ra sản phẩm tốt thì mới là điều đáng nói. Từ khóa mà chúng ta cần lưu ý trong chuyên đề này là “nhờ AI gợi ý” chứ không phải “nhờ AI làm hết.”
Những bộ cờ đọc sách, sơ đồ tư duy, bài viết sáng tạo, tranh vẽ, túi vải mang cảm hứng từ Hang Sơn Đoòng và các sản phẩm đa phương tiện cho thấy, mỗi sản phẩm có thể khác nhau, nhưng đều hướng đến một yêu cầu chung, đó là học sinh phải hiểu điều mình làm, giải thích được lựa chọn của mình và biết cải thiện từ góp ý. Sản phẩm có thể được tạo ra bằng AI nhưng năng lực phải được hình thành từ chính hoạt động học tập của các em.
