Tin tứcKhoảng 75% học sinh chưa từng tư vấn tại trường, cho thấy vẫn còn khoảng trống trong dịch vụ tham vấn tâm lý học đường. Con số được nêu tại hội thảo khoa học “Chăm sóc sức khỏe tâm thần cho trẻ em trong bối cảnh mới”, do Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục TPHCM và Hội Bảo vệ Quyền trẻ em TPHCM, phối hợp cùng Tổ chức Save the Children, Tổ chức Saigon Children’s Charity CIO đồng tổ chức sáng 22/9.
Ông Giang Thiên Vũ, Tổng thư ký Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục TPHCM cho biết, trong khảo sát thuộc Dự án “Kết nối và cung cấp dịch vụ hỗ trợ nhằm hướng tới mục tiêu đảm bảo quyền của các nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt trên địa bàn TPHCM”, có đến 307/409 học sinh, tương đương 75%, chưa từng tiếp cận tư vấn tại trường, và 305 em chưa chủ động tìm kiếm hỗ trợ bên ngoài (tương đương gần 75%). Mặc dù khảo sát chỉ trong phạm vi nhỏ, nhưng cũng cho thấy rất cần tạo ra một không gian an toàn, nơi trẻ em được lắng nghe, được tin tưởng để tự tin chia sẻ và đồng hành cùng bạn bè.
“Trẻ em thì nói chúng con không biết phòng tư vấn tâm lý ở đâu, còn người lớn thì nói trường chúng tôi có phòng đó. Vấn đề ở đây là cách thức chúng ta tổ chức hiện nay không phải là tư vấn, tham vấn tâm lý. Đôi khi thầy cô chỉ tổ chức theo hình thức hoạt động trải nghiệm trên lớp, học sinh ngồi đó, giáo viên hỏi học sinh có khó khăn gì thì trình bày, lắng nghe. Như vậy sẽ không thể hỗ trợ được gì cho những em thực sự có vấn đề về sức khỏe tâm thần”, ông Giang Thiên Vũ nêu ý kiến.
“Rất ít trường có thể duy trì giáo viên tâm lý tại trường, đa số là nhóm tư vấn tâm lý kiêm nhiệm” - ông Nguyễn Lữ Gia, Quản lý chương trình, Tổ chức Save the Children, cho biết thêm. Theo ông, các dịch vụ chuyên sâu rất thiếu ở các trường, đặc biệt là trị liệu tâm lý. Mặt khác, Phòng tư vấn tâm lý đặt cạnh phòng đoàn đội, phòng hiệu trưởng, nhiều người ra vào, gây tâm lý e ngại cho học sinh khi muốn tìm đến. Vì vậy, muốn nâng cao chất lượng tư vấn tâm lý học đường, cần thiết phải có mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần đồng đẳng.
Ông Nguyễn Lữ Gia cho hay, Mô hình “Tôi hỗ trợ bạn tôi” ra đời chính là cầu nối để học sinh tiếp cận với giáo viên, Ban giám hiệu và phụ huynh, để kịp thời hỗ trợ các em có vấn đề về tâm lý.
“Mục tiêu của mô hình này không phải là biến các em học sinh thành những chuyên gia tâm lý, mà để cho các em biết lắng nghe, trấn an, kết nối những người bạn của mình đang gặp vấn đề về tâm lý, đến với người lớn một cách kịp thời và phù hợp. Các thành viên trong nhóm nòng cốt hoặc câu lạc bộ trẻ em sẽ thực hiện vai trò phòng ngừa - kết nối - chuyển gửi”, ông Nguyễn Lữ Gia nói rõ hơn.
Ở góc độ của một chuyên gia tham vấn tâm lý, ThS. Lê Thị Minh Tâm, Chi hội Tâm lý Hoa Súng, Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục TP.HCM; Trung tâm Tham vấn Tâm lý Hoa Súng chỉ ra rằng, trong khi nhu cầu gia tăng nhanh chóng, năng lực cung ứng dịch vụ chuyên môn tại Việt Nam vẫn còn rất mỏng. Cả nước hiện chỉ có khoảng 1 chuyên gia tâm lý/100.000 dân, thấp hơn nhiều lần so với các nước phát triển, nơi tỷ lệ này dao động từ 1/1.000 đến 1/3.000 dân.
Ngay tại Thành phố Hồ Chí Minh, địa phương có mạng lưới tư vấn tâm lý học đường phát triển sớm và tương đối bài bản so với cả nước, thực trạng nguồn nhân lực vẫn còn nhiều bất cập. Trong tổng số 480 chuyên viên tâm lý học đường, chỉ 21% làm việc chuyên trách, còn lại 79% phải kiêm nhiệm nhiều công việc khác cùng lúc. Việc giáo viên kiêm nhiệm vai trò tư vấn tâm lý, hoặc chuyên viên tư vấn phải đảm nhiệm thêm các công tác khác, đều được giới chuyên môn đánh giá là bất hợp lý, bởi lẽ dồn nhiều vai trò vào một cá nhân duy nhất chỉ khiến năng lực hỗ trợ bị pha loãng và không bền vững.
Trước nghịch lý nguồn lực nêu trên, ThS. Lê Thị Minh Tâm đề xuất mô hình gatekeeper – “người gác cổng”, tức huấn luyện những người gần gũi nhất với đối tượng có nguy cơ để họ có thể nhận diện, hỗ trợ ban đầu và kết nối đến dịch vụ chuyên môn.
“Người gác cổng” không nhất thiết phải là chuyên gia, mà là những người có khả năng nhận diện và kết nối với các chuyên gia, tổ chức. Nhóm chính thức bao gồm giáo viên, nhân viên công tác xã hội, nhân viên y tế cơ sở, cán bộ các hội đoàn. “Người gác cổng” không chính thức chính là cha mẹ, người thân, hàng xóm, và mạng lưới bạn đồng trang lứa”, ThS. Lê Thị Minh Tâm cho biết.
Ông Phạm Đình Nghinh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Bảo vệ Quyền trẻ em TPHCM phát biểu trong chương trình - Ảnh: Quỳnh Anh
Đồng tình với quan điểm chăm sóc sức khỏe tâm thần cho trẻ em không chỉ là trách nhiệm của nhà trường hay gia đình, mà cần sự chung tay của cả xã hội trong một mạng lưới bảo vệ đa tầng, PGS.TS. Đinh Phương Duy, Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục TPHCM đồng thời nhấn mạnh, phải thay đổi cách thức tương tác giữa người lớn và trẻ em.
“Chúng ta phải tạo môi trường để trẻ có cơ hội được phát triển lành mạnh, đặc biệt là trong môi trường học đường. Làm sao để áp lực học tập dần bớt đi, để trẻ thấy gần gũi, tin tưởng thầy cô hơn, thì khi đó các em mới có thể học tập tốt, vận động hài hòa, có động lực vươn lên”, PGS.TS. Đinh Phương Duy nhận định.
Những vướng mắc tâm lý nếu không được phát hiện và đồng hành kịp thời sẽ ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống và sự phát triển của trẻ. Do đó, chăm sóc sức khỏe tâm thần học sinh đòi hỏi sự phối hợp liên tục giữa gia đình, nhà trường và chuyên gia nhằm bảo đảm việc nhận diện, hỗ trợ, chuyển gửi và theo dõi được thực hiện kịp thời.
Trong đó, nhà trường có vai trò thuận lợi trong nhận diện, kết nối và theo dõi học sinh; gia đình cần tham gia thực chất vào quá trình hỗ trợ; còn chuyên gia đảm nhiệm đánh giá và can thiệp chuyên sâu. Từ đó, góp phần tăng khả năng phát hiện sớm, giảm khoảng trống dịch vụ và nâng cao hiệu quả phối hợp trong chăm sóc sức khỏe tâm thần học sinh.
