Tin tứcTrong bối cảnh quy định Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) chính thức đi vào thực tiễn, ngành Bao bì – In ấn đang chịu áp lực chuyển đổi lớn nhất từ trước đến nay. Từ việc tìm kiếm vật liệu thay thế màng ghép phức hợp, chuyển đổi sang mực in thân thiện với môi trường, cho đến yêu cầu khắt khe về tỷ lệ tái chế (PCR) từ các nhãn hàng quốc tế. Bài toán đặt ra là: Làm thế nào để các nhà sản xuất bao bì có thể “xanh hóa” sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu mà không làm giảm chất lượng in ấn, không đội chi phí hay thâm hụt dòng tiền?
Nhằm đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp giải quyết bài toán này, Hiệp hội Tái chế Chất thải Việt Nam tổ chức Hội thảo “Chinh phục thị trường toàn cầu bằng bao bì bền vững” tại Trung tâm triển lãm SECC, tập trung tháo gỡ trực tiếp những “điểm nghẽn” về công nghệ vật liệu, thiết kế sinh thái và rào cản kỹ thuật xuất khẩu dành riêng cho nhóm ngành Bao bì – In ấn.
Ông Trần Việt Anh - Chủ tịch Hiệp hội Tái chế Chất thải Việt Nam cho rằng, bao bì gắn liền với đời sống hàng ngày, đóng vai trò bảo vệ sản phẩm, tạo tính thẩm mỹ và là yếu tố quan trọng giúp nâng cao nhận diện thương hiệu. Dù người tiêu dùng thường ít chú ý đến số phận của bao bì sau khi sử dụng, các quốc gia phát triển như Châu Âu, Mỹ và Nhật Bản đã đi đầu trong việc gắn bao bì với trách nhiệm môi trường.
Tại Việt Nam, nhận thức và quy định pháp lý về bao bì cũng chuyển biến rõ rệt theo thời gian. Khác với giai đoạn thoải mái dùng nhựa một lần trước đây hay xu hướng bao bì tự hủy từ năm 2012, Nghị định 07 năm 2024 kết hợp cùng hệ thống EPR quốc gia đã áp dụng các tiêu chuẩn khắt khe hơn. Theo đó, các nhà sản xuất buộc phải tuân thủ tỷ lệ tái chế bắt buộc hoặc đóng góp tài chính tương ứng với lượng bao bì đưa ra thị trường: “bao bì nhựa bây giờ không phải đơn thuần cứ sử dụng, mà sử dụng phải tái chế. Hiện tại, Châu Âu yêu cầu khi xuất khẩu một sản phẩm bao bì vào Châu Âu thì tỷ lệ tái chế 30% và hướng tới 70% cho 2038. Đó là những yêu cầu hết sức khắt khe để một tấn nguyên liệu đi vào, chúng ta phải thu hồi lại được 300 đến 700 ký để tái sử dụng. Đó là những quy định hết sức khắt khe, những quy định đưa xanh hóa của bao bì trong hoạt động về xuất khẩu cũng như tiêu thụ nội địa.”
Đề cập đến chủ đề "Chu trình tuần hoàn thực chất" trong ngành bao bì Việt Nam (liên quan đến sản phẩm lon nhôm), bà Trần Vũ Diễm Huyền, Giám sát phát triển bền vững Công ty TBC-Ball Việt Nam cho biết, lon nhôm có khả năng tái chế hoàn toàn để trở lại đúng chức năng ban đầu mà vẫn giữ nguyên giá trị. Theo bà Diễm Huyền, bên cạnh chất lượng và công suất, doanh nghiệp đặc biệt chú trọng đến trách nhiệm môi trường và xã hội đối với sản phẩm sau khi kết thúc vòng đời sử dụng: “nếu như chúng ta chỉ cần tăng khoảng 5% tỷ lệ tái chế lon nhôm, tức là tăng cái tỷ lệ thu hồi lên khoảng 7.250 tấn lon nhôm mỗi năm, thì sẽ có khoảng hơn 300 tỷ đồng được quay trở lại nền kinh tế tái chế của Việt Nam. Qua đó thì cũng sẽ giúp giảm phát thải khoảng 70.000 tấn CO2 tương đương, cũng như là tiết kiệm lên tới hàng chục nghìn MWh năng lượng mỗi năm. Với các lợi ích về xã hội, sẽ giúp tăng thu nhập cho những bên thu gom như các cô chú ve chai hoặc những đơn vị thu mua tại thị trường Việt Nam, cũng như khuyến khích cộng đồng phân loại rác tại nguồn và nâng cao nhận thức cộng đồng về các vấn đề vệ sinh môi trường.”
Áp lực chuyển đổi xanh đang buộc các doanh nghiệp phải thay đổi tư duy quản trị. Bên cạnh các chỉ tiêu về năng suất, chất lượng hay chi phí, việc kiểm soát phát thải giờ đây đóng vai trò then chốt giúp doanh nghiệp giữ vững thương hiệu và tìm kiếm đơn hàng mới. Theo ông Đỗ Vũ Thanh Sơn, Trưởng phòng Phát triển Dự án Công ty Solarvest Việt Nam, đối với ngành bao bì, yếu tố ảnh hưởng trực tiếp nhất chính là phát thải gián tiếp từ nguồn điện, hơi và nhiệt tiêu thụ tại nhà máy. Lượng phát thải này sẽ được tính trực tiếp vào chuỗi cung ứng của khách hàng. Đặc biệt khi xuất khẩu sang thị trường Châu Âu, các đối tác quốc tế đòi hỏi doanh nghiệp bao bì phải minh bạch và gia tăng tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo. Trước những mục tiêu lớn như Net Zero 2050 và Quy hoạch điện VIII, chủ động chuyển đổi xanh đã trở thành bài toán bắt buộc cho mọi doanh nghiệp hiện nay: “đối với một doanh nghiệp làm về bao bì, chúng ta không thể nào vừa đầu tư vào chất liệu, vật liệu mà vừa xanh hóa cùng một lúc được. Tất cả mọi thứ nó đều phải có một lộ trình rõ ràng. Khi mà chúng tôi gặp các doanh nghiệp, chúng tôi sẽ có bộ giải pháp cho doanh nghiệp đó một cách phù hợp nhất, để làm sao có một lộ trình phát triển thay đổi, chuyển đổi năng lượng tái tạo một cách phù hợp với thực tế của doanh nghiệp.”
Bà Quyên Nguyễn – Giám đốc Công ty CEL cho hay, quy định về bao bì và chất thải bao bì của Liên minh Châu Âu (PPWR) đưa ra các mốc thời gian và tiêu chuẩn tái chế rất nghiêm ngặt đối với sản phẩm nhập khẩu. Cụ thể, đến năm 2030, các sản phẩm có bao bì không đạt ngưỡng phân hạng khả năng tái chế A (từ 95% trở lên), B (từ 80% trở lên) hoặc C (từ 70% trở lên) sẽ bị cấm tiêu thụ tại thị trường Châu Âu. Đến năm 2038, tiêu chuẩn này tiếp tục siết chặt khi chỉ cho phép bao bì đạt hạng A và B lưu hành. Ngưỡng tái chế được xác định dựa trên tỷ lệ khối lượng vật liệu có giá trị phục hồi thực tế sau khi đã trừ đi các hao hụt do thiết kế sai hoặc vật liệu không tương thích. Việc tuân thủ PPWR đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động cải tiến thiết kế và chuẩn bị dữ liệu minh bạch: “chúng ta có thể thấy PPWR (quy định về bao bì và chất thải bao bì của liên minh Châu Âu EU) không phải một rào cản của Châu Âu đâu, mà có nên chăng mình xem nó như một bản đồ, một bản vẽ, một kim chỉ nam. Họ gợi ý cho ngành bao bì in ấn tại Việt Nam trong năm tới chúng ta phải làm gì, trong quá trình họ đang có thể ra những tiêu chuẩn, hi vọng mọi người sẽ thấy được điều tích cực từ thứ mọi người hay nghĩ đó là quy định sẽ là phức tạp.”
Chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà là yêu cầu sống còn dưới sức ép của quy định EPR trong nước và tiêu chuẩn quốc tế khắt khe từ thị trường như Châu Âu (yêu cầu tái chế 30% hướng tới 70% đến năm 2038). Để vượt qua điểm nghẽn về công nghệ, thiết kế sinh thái và tối ưu chi phí dòng tiền, cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động thay đổi tư duy từ sử dụng sang tái chế thực chất. Thành công trong kỷ nguyên mới đòi hỏi sự chuyển dịch toàn diện từ vật liệu, mực in cho đến minh bạch hóa tỷ lệ thu hồi nguyên liệu.